علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٩٩
گزاره به لحاظ محتوا (مؤلفههای موجود در ضمن شرح)
شارح با استفاده از این گزاره کوشیده محتوای خود را پربارتر و غنیتر کند. این گزارهها عبارتاند از:
استناد به آیات قرآن
چنان که میدانیم رابطه نهج البلاغة با قرآن رابطهای تنگاتنگ و نزدیک است. به همین دلیل است که نهج البلاغة هرگز طراوت و تازگی و جلوه گری خود را در تبیین معارف دین از دست نمیدهد. شارح در مقدمه شرح متذکر شده که در شرح خود از آیات بهره برده و سعی کرده کلام امام را همراه با آیات و روایات شرح کند[١] و میتوان گفت در به ثمر رساندن این مهم، خود را موفق نشان داده است. این بهره گیریها را میتوان به چند دسته تقسیم نمود:
الف: استفاده از آیات در ضمن شرح
آیات را در شرح عبارات جمله به جملهای سخنان امام به وفور می توان ملاحظه کرد. این گزاره در شرح به کرات دیده میشود؛ چنان که میتوان گفت اغلب بهره شارح از آیات از همین مؤلفه است. ذیل خطبه ١٧٥ این عبارت امام «فاستشفوه من أدوائکم» را بدین شکل شرح کرده است:
أی من أمراضکم الظاهرة و الباطنة و الرّوحانیة و الجسمانیة، فانّ فیه شفاء من کلّ ذلک قال سبحانه: ) وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ (.[٢]
همچنین در شرح این عبارت امام «و خاب من افتری» آورده است:
علی اللّه و علی رسوله فی دعواه لها، و الجملتان تحتملان الدّعاء و الاخبار، و المراد بالهلاک الهلاک الاخروی و بالخیبة الحرمان و الخسران کما أشیر إلیه فی قوله تعالی:
[١]. به عنوان نمونه، ر.ک: همان، ج ١٠، ص ٣٧.
[٢]. به عنوان نمونه، همان ر.ک : ج ٤، ص ٢٠٦، ج ٧، ص ٢٧٥ و... .