٢. در روایات صحیح از امام باقر و امام صادق٨ وارد شده است: زمانی که حج تمتع بر حضرت رسول‌ˆ در مروه نازل شد، حضرت رسول‌ˆ احکام حج تمتع را بیان فرمودند. سپس سراقه مالک بن جُعشَم برخاست و از حضرت رسول‌ˆ سؤال کرد: آیا آنچه از حج تمتع فرمودید، مخصوص این سال است یا حکم آن همیشگی است؟ حضرت فرمودند: همیشه چنین است. سپس شخصی برخاست (به اتفاق همه، عمر بن خطاب است). ابن بابویه در این جمله تقیه کرده است و نام او را نبرده است. چنین بود که اگر بخاری می‌گفت: ضرر نداشت، اما اگر شیعه می‌گفت، مضر بود.[١]

شرایط تقیه

تعیین شرایط وجوب تقیه از نکات مهم و قابل اعتناست. مجلسی در این زمینه، برای اجرای تقیه، شرایط اضطراری را مطرح کرده است و نقش عمده‌ای در الزام به تقیه برای آن قایل شده است.

شرایط اضطراری: وضعیت غیر عادی و برخلاف سیر طبیعی امور، موجب پیش آمدن شرایط اضطراری می‌شود. مجلسی، در لوامع، نمونه‌هایی از سنت معصومین: را به عنوان مصادیق اضطرار آورده است که در ذیل به آنها اشاره می‌کنیم.[٢]

١. از ایوب بن حر منقول است به امام صادق† عرض کرد؛ هرگاه بنده شیعه اثنی عشری باشد، آیا او را از زکات می‌توان خرید و آزاد کرد؟‌حضرت فرمودند: او را بخر و آزاد کن. گفت: اگر بمیرد و مالی بگذارد؟ حضرت فرمودند:

[١] . ر.ک : همان ، ج ٧، ص٨٥.

[٢] . ر.ک : همان، ج ١، ص٢٠٧.