٦‌ . حضرت صادق† در توصیف روح فرمود: به جهت روح است که به بدن امر و نهی می‌شود و پاداش و مجازات داده می‌شود و هنگامی که روح بدن را ترک می‌کند خداوند به اقتضای حکمت خود، (بدنی) غیر از آن (بدن دنیایی) را به او می‌پوشاند.[١]

٧‌. ابو بصیر می‌گوید از امام صادق† در بارۀ ارواح مومنان پرسیدم، حضرت فرمود: به همان شکل بدن‌های(دنیوی)شان در بهشت هستند؛ به گونه‌ای که اگر او را ببینی، می‌گویی همان فلانی است.[٢]

٨‌. به طور کلی در برخی از روایات از نعمات و لذّاتی مادّی نظیر خوردن، آشامیدن[٣] و لذّات غریزیِ دیگرسخن رفته است. لازمۀ چنین نعمت‌ها و لذّت‌هایی در عالم برزخ وجود نوعی بدن و اندام مادی غیر خاکی است.

٣‌. بدن ذرّه‌ای

در آیات قرآن، با اشاراتی لطیف، و در روایات معصومان، به صراحت، از نوعی بدن برای انسان سخن رفته است که: اولاً، بسیار ریز و ذرّه‌ْمانند است و از این رو، در احادیث از آن به ذرّه[٤] ـ و جمعِ آن: ذرّ ـ تعبیر شده است؛ ثانیاً، از نظر

[١]. سوره محمد، آيه ٢٧ و به همین مضمون: سوره انفال، آيه ٥٠.

[٢]. استنباط نگارنده از این آیه در اثبات بدن لطیف برزخی تازگی دارد و تا آنجا که دیده‌ام هیچ‌یک از مفسران چنین استنباطی نکرده است.

[٣]. سوره نوح، آيه ٢٥؛ سوره مومن، آيه ٤٦.

[٤]. از جمله، ر.ک: الکافی، ج ٣، ص ٢٤٥، بابٌ فی ارواح الکفّار.