١. در تمام نسخه‌های موجود نهج البلاغه نام شخص ستایش شده معلوم نگردیده و تنها واژۀ کنایی «فلان» ذکر شده است. اما به استناد مصادری که خطبه را گزارش کرده‌اند، اوصاف ذکر شده در باره خلیفه دوم وارد شده است و احتمالات دیگری که در این باره ذکر شده، به دلیل عدم ارائه مستند مرجوح می‌گردد.

٢. خطبه ٢٢٨ نهج البلاغه انشای امام علی† نبوده و مستقیماً از سوی ایشان صادر نشده است، بلکه حضرت آن جملات را به نقل از دختر ابی‌حثمه ـ که در رثای خلیفه دوم ندبه خوانده بود ـ بدون تأیید و تصدیق بازگو نمودند. البته نسبت این خطبه به امام† از آن جهت که بر زبان حضرت جاری شده و امام آن را ایراد فرمودند، صحیح است.

٣. خطبه یاد شده در یازده منبع تاریخی یافت شده است که تاریخ نگارش چهار تای آنها ـ از جمله تاریخ الطبری ـ پیش از تدوین نهج البلاغه بوده است، اما گزارش طبری به دلیل ضعف سندی (وجود مغیرة بن شعبه) و محتوایی قابل اعتماد نیست.

٤. بر خلاف گمان صاحب‌نظران اهل سنت که ایراد این خطبه را به منزلۀ ستایش علی† از عمر قلمداد کرده‌اند، بازخوانی جملات مذکور نشانۀ تصدیق و یا تأیید امام† نبوده و تمام قراینی که در این باره وجود دارد، مخدوش و غیر قابل استناد است.

کتابنامه

ـ استناد نهج البلاغة، امتیاز علیخان عرشی، تحقیق: عزیز الله عطاردی، تهران: نشر عطارد، ١٣٥١ ش.