یحتمل أن یکون المراد به زمان ما بین طلوع الفجر إلی طلوع الشمس فانّ ذلک یختلف فی الفصول و «طفح جبّ سراندیب» امتلاء و ارتفع، و منه سکران طافح و «الشّیح» نبت معروف و یحتمل أن یکون المراد هنا الوادی الذی هو منبته.[١]

یا:

و أمّا وصفه بالعتیق فی قوله: )وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ( فإمّا من جهة أنّه عتیق من النّاس لم یملکه أحد غیره تعالی، و إمّا أنّه عتیق و قدیم و قد بینا فی المقصد الأوّل أنّه کان قبل آدم، و إمّا أنّه عتیق من الغرق و الطوفان حیث رفع إلی السّماء فی طوفان نوح، و إمّا أنّه من عتق الطائر إذا قوی فی و کره فلما بلغ فی القوّة الی حیث ان قصد قاصد تخریبه أهلکه اللّه سمّی عتیقاً.[٢]

بخش سوم

آسیب شناسی منهاج البراعة

چنان که گذشت، منهاج البراعة از جامعیت قابل توجهی برخوردار است، اما در عین جامعیت دارای نقایصی نیز هست. ما در صدد کاستن ارزش اثر نیستیم، اما به هر روی در ذیل به نقایص عمده آن اشاره می‌کنیم:

نداشتن وحدت رویه در نشانی ‌دهی و ذکر منابع

مؤلف در موارد بی‌شماری بدون این که منبع عبارتی را که نقل می‌کند، بیان نماید، به نقل اقوال اصناف گوناگون دانشمندان می‌پردازد. و یا حتی اگر نامی از صاحب تألیفی می‌آورد، مشخص نکرده از کدام یک از کتاب‌های مؤلف نقل می‌کند. البته این موارد را می‌توان به گونه‌ای توجیه کرد، ولی اگر سعی می‌شد در شرح به آن توجه شود، نمود بهتری پیدا

[١]. همان، ج ٣، ص ٣٢٧ و برای مطالعه بیشتر ر.ک : ج ٣، ص ٥٧، ج ١٥، ص ٢٤١ و... .

[٢]. همان، ج ٢،ص ٣٤٥ و ج ٣، ص ١١٣.