علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٤٣٠
به ذیل شرح کلام امام پرداخته شده است. بنا بر این، شبیه عنوان تبصره هستند. البته بخشی دیگر با نام «بیان» را نیز بدین دلیل آورده که در آن لغات و اصطلاحات موجود در خطبههایی را توضیح دهد که در دیگر منابع موجود است، اما در نهج البلاغه نیست. این بخش در ذیل «تکملة» قرار دارد. موارد استفاده شارح از این نکته کم است.[١]
ارائه احتمالات متعدد برای رسیدن به فهم مقصود
شارح برای رساندن مقصود کلام امام، احتمالات بی شماری را بیان میکند. و این منش اندیشمندان متعهد است که همواره برای ارائه معنای مقصود کلام معصوم سخنی قطعی ارائه نمیدهند، بلکه همیشه با احتمالات متعدد برای معنای مقصود کلام امام سخن میرانند. در منهاج البراعة این نکته در اوج تجلی است. این مؤلفه علاوه بر شرح، در بخش اعراب و لغت مشهود است؛ نمونه: در بخش «الاعراب» در فصل دوم خطبه دوم آورده:
قوله علیه السّلام: و النّاس فی فتن، یحتمل أن یکون الجملة حالیة و العامل أرسله و هو الأظهر و یحتمل أن یکون استینافیة و النّاس مرفوع بالابتداء، و فی فتن متعلّق بمقدر خبر له، و قوله علیه السّلام فی فتن داستهم، یحتمل أن یکون متعلّقا بقوله: سارت أعلامه و قام لواؤه، و یحتمل أن یکون خبراً بعد خبر للنّاس، و قوله: فهم الفاء تفریعیة، و قوله: فی خیر دار یحتمل أن یکون الجار متعلّقاً بقوله: مفتونون أو ما قبله من الأوصاف، و یحتمل أن یکون خبراً ثالثاً للنّاس، و قوله: بأرض عالمها ملجم یحتمل أن یکون متعلّقا بما تعلّق به قوله فی خیر دار، و یحتمل أن یکون خبراً رابعاً.[٢]
یا در بخشی دیگر در شرح این عبارت «و کم تحصل الفجر فی الغدوات»:
[١]. همان، ج٢، ص ٣٧٨.
[٢]. همان، ج ٣، ص ٢٤٣.