گاهی امامان معصوم برای حفظ حیات پیروان خود، سخنان خلاف واقع صادر می‌کرده‌اند تا بدین وسیله گزند معاندان را از دوستان خود دور کنند. این مطلب از خلال احادیثی که از ائمه معصوم نقل شده، قابل حصول است؛ از جمله می‌توان به سخن امام صادق خطاب به زراره اشاره کرد که حضرت فرمودند:

إقرأ منی علی والدک السلام و قل له إنی إنما اعیبک دفاعاً منی عنک. فان الناس و العدو یسارعون الی کل من قربناه و حمدنا مکانه؛[١]

پدرت را از جانب من سلام برسان و بگو من برای دفاع از تو، بر تو عیب گرفتم؛ زیرا مردم و دشمنان به کسی که او را به خودمان نزدیک کنیم و جایگاهش را بستاییم حساس شده و او را آزار و اذیت می‌کنند.

٦ . تصریح اصحاب امام به تقیه آمیز بودن روایت

گاهی یکی از اصحاب امام به صادر شدن حدیث در شرایط تقیه اذعان می‌کند. البته باید توجه داشت که این فرد باید از اصحاب باشد؛ یعنی بعد از زمان ائمه اثنی عشر فرد نمی‌تواند با جزم قاطع حدیثی را (البته با در نظر گرفتن این ملاک) تقیه آمیز معرفی کند؛ زیرا این اصحاب بودند که با ائمه از نزدیک آشنا و همنشین بوده و می‌توانستند با قطع یقین تقیه آمیز بودن حدیثی را گوشزد نمایند. البته تشخیص تقیه آمیز بودن حدیث بعد از ائمه هدی با در نظر گرفتن معیارهای دیگر ممکن است؛ برای نمونه علی بن سعید بصری از امام صادق حکم نماز پشت سر ناصبی را می‌پرسد، ایشان می‌فرمایند: پشت سر او نماز بخوان . چون به بصره رسیدی ماجرا را برای فضیل بن یسار نقل کن و به قول او عمل نما. علی بن سعید وقتی به بصره می‌رسد،

[١]. تهذیب الاحکام، ج ٦، ص ٣٠٢؛ الکافی، ج١، ص ٦٨ .