یکی از دانش‌های مهم در فقه‌الحدیث، شناخت مختلف الحدیث و راه‌های علاج آن است و آن دانشی است که در آن از امکان جمع بین احادیث به ظاهر متناقض بحث می‌شود و برای رفع تعارض ظاهری آنها از طریق ارجاع مطلق به مقید و یا عام به خاص و یا حمل آن احادیث به تعداد حادثه‌ها یا غیر آن عمل می‌شود. به آن، علم تلفیق الحدیث نیز می‌گویند.

حقیقت تعارض

تنافی دو دلیل به گونه‌ای کهعرف در عمل به ان دو متحیرّ بماند و چگونگی جمع میان آنها را نشناسد و یا تنافی میان مدلول دو دلیل را گویند.

در مسأله اختلاف اخبار یا تعارض روایات، دو پرسش مهم و وابسته به یکدیگر، فراروی محدثان و محققان بوده است: یکی کشف و شناسایی علل پیدایش تعارض و اختلاف در حدیث، دیگری چگونگی علاج و حل اختلاف.

راه‌های علاج تعارض اخبار

برای حل تعارض احادیث و شناخت حدیث صحیح از سقیم، اخباری از معصومین: به ما رسیده است که با عنایت به آن احادیث، می‌توان راه‌های رفع تعارض روایات را به دست آورد. این روایات، ملاک و معیار و محک خوبی برای رفع تعارض از اخبار مختلف است. اخبار علاجیه دو نوع هستند: مجموعه‌ای از روایات،‌مربوط به تخییرند و مجموعه‌ای مربوط به ترجیح‌اند.

روایات تخییر

روایات تخییر، روایاتی است که برای انتخاب یکی از احادیث مختلف، به دلیل مساوی بودن آنها در مقایسه با یکدیگر، بدان استناد می‌شود.