نگارنده در این نوشتار کوشیده است ابتدا وجود احادیث اثناعشر را در تعدادی از اندک منابع حدیثی سه قرن اول به اثبات برساند. سپس با بهره‌گیری از روش منبع یابی از طریق اسناد روایات تعداد دیگری از منابع قدیمی این احادیث را معرفی نماید.

کلید واژه‌ها: احادیث اثناعشر، منابع احادیث، اعتقاد شیعیان، سه قرن نخست هجری.

درآمد

یکی از بنیادی‌ترین اعتقاد شیعیان باور به دوازده جانشین برای پیامبر گرامی اسلام است. دانشمندان شیعه، مانند سایر اعتقادات برای این اعتقاد نیز دلایل بسیار قوی و یقین آوری ارائه کرده‌اند. یکی از مهم‌ترین دلایل ایشان مجموعه سخنانی است که از سوی پیامبر و اهل بیت ایشان صادر شده و به «احادیث اثناعشر» شهرت پیدا کرده است. احادیث اثناعشر در مهم‌ترین منابع معتبر شیعه واهل سنت گرد آوری‌شده و وجه دلالی مشترک تمام آنها این است که عدد جانشینان پیامبر را در دوازده نفر محصور کرده است [١].

در مقابل، گروهی چنین می‌پندارند که اعتقاد به دوازده امام قرن‌ها پس از رحلت پیامبر بر اعتقادات شیعیان افزوده شده است. اتان کلبرگ، مستشرق یهودی، با بررسی تاریخی اعتقاد به دوازده امام ادعا کرده است که این اعتقاد در نیمه قرن چهارم هجری بر اعتقادات شیعه افزوده شده است. مهم‌ترین استدلال او این است که احادیث اثناعشر در منابع

[١] . و عن أنس بن مالک قال: سمعت رسول الله صلی الله علیه و سلم یقول: أمتی مرحومة متاب علیها تدخل قبورها بذنوبها و تخرج من قبورها لاذنوب علیها یمحص عنها باستغفار المؤمنین لها (مجمع الزواید، ج ١٠، ص ٦٩). نیز این روایت از انس نقل شده که آن اضافات را ندارد: و عن أبی مالک الاشعری قال: قال رسول الله صلی الله علیه و سلم: إنكم أمة مرحومة معافاة فاستقیموا و خذوا طاقة الامر (همان، ج١٠، ص٧٠).