اسرار عبادات - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٧ - گفتار اول
بسم الله الرحمن الرحيم و اياه نستعين
سر عبادت و ثمر آن
١ در نظام تكوين هر معلولى عبد علت خود بوده در حدوث و بقاء او را پيروى كرده و در ذات و صفت و فعل فرمان او را مى برد و هيچگونه گسستگى در رشته عليت راه ندارد , نه علت از اشراف و افاضه باز مى ماند و نه معلول از انقياد و خضوع سرباز مى زند . و بى نيازى معلول , كه صرف نياز به علت است , از علت خود كه لازمه ضرورى وى عين افاضه بر معلول مى باشد با اساس عليت و معلوليت , سازگار نيست , لذا سراسر جهان امكان كه معلول خداى سبحان اند , بنده محض حق بوده و آنى از امتثال دستور تكوينى آن حضرت تمرد ندارد : انما امره اذا اراد شيئا ان يقول له كن فيكون . [١] و عناوين : اسلام [٢] , تسبيح [٣] , سجده [٤] , عبوديت [٥] و اطاعت [٦] , كه در قرآن كريم آمده است ناظر به همين مطلب مى باشد , و كفر تكوينى معقول نبوده و نفاق يا عصيان طبيعى متصور نمى باشد , و اين همان جبر على است كه غير از اشعرى جبرى همه صاحب نظران عقلى آن را پذيرفته اند , و اما اشاعره بر پايه پندار اولويت و نفى ضرورت على آن را در نظام تكوين رد كرده اند , چون اصل عليت فلسفى را به جبرى عادت مبدل ساخته و ربط
[١]سوره يس , آيه ٨٢ .
[٢]سوره آل عمران , آيه ٨٣ .
[٣]سوره حديد , آيه ١ .
[٤]سوره نمل , آيه ٤٩ .
[٥]سوره مريم , آيه ٩٣ .
[٦]سوره فصلت , آيه ١١ .