اسرار عبادات - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٢٣٥ - انسانى كه بطرف فضيلت مى رود احساس سبكبارى مى كند

هر چه بيشتر بتند محورش بسته تر و ديوارش محكم تر و در آن ديوار محبوس و اسير مى شود تا بميرد . انسان دنيا پرست مثل كرم پيله است كه به دور خود مى تند و به تعبير ديگرى همواره مانند دوك نخريسى نخريسندگان است كه همواره نخ مى ريسند اما خود برهنه اند . چيزى در دنيا انسان كافر را راضى نمى كند . همين معنا در برزخ هم بنام فشار مرگ ظهور مى كند . اينطور نيست كه او از دنيا راحت به برزخ منتقل بشود . اگر بخواهند دندان كسى را , بدون تخدير و بى هوشى موضعى , بكشند چقدر رنج آور است , مرگ براى كافر و منافق اين چنين است . چرا موقع كندن دندان انسان درد شديدى احساس مى كند , زيرا اين عضو را مى خواهند از انسان جدا كنند . روح مى خواهد ارتباطش را از اين عضو قطع كند , لذا رنج مى برد . تمام اعضاء و جوارح انسان غير مؤمن را از او مى گيرند و اين تعلق را قطع مى كنند , مثل اينكه تمام دندانها را بدون بى حسى و بى هوشى بكشند . البته اين يك مثل است و گرنه فشار مرگ براى كافر و منافق به حساب نمى آيد , كه او چقدر در فشار است .

همين معنا كه در برزخ براى كافر هست در جهنم هم همراه اوست . در جهنم جاى كافر تنگ است : القوا فيها مكانا ضيقا مقرنين [٩] . جهنمى ها را با اعضاى بسته در جاى تنگ جهنم مى اندازند . در جهنم ميدان وسيعى نيست كه هر جا بخواهد آزادانه حركت كند . كسى كه گرفتار طبيعت است در هر سه نشاه بسته است .

سر عبادت آن است كه ( و يضع عنهم اصرهم و الاغلال التى كانت عليهم) [١٠] . يكى از اسرار عبادات اين است كه اگر انسان اين تعلق هائى كه بين او و جهان طبيعت است يكى پس از ديگرى باز كند , احساس آرامش و سبكبارى كند . انسان مى بيند اگر چند قدم بطرف فضيلت حركت كرد احساس سبكى مى كند . و اگر بطرف گناه قدم برداشت احساس مى كند سنگين