مى خواستند از قيامت خبر بدهند و از جهنم حرف بزنند . چرا رنگ چهره حضرت عوض مى شد ؟ چون جريان قيامت كه كار ساده و آسانى نيست . مرگ آنچنان امرى است كه انسان علوم و خوانده هايش را فراموش مى كند . الان ما بسيارى از چيزها را حفظ هستيم و مى دانيم و مسلط هستيم اما در قبر ساده ترين و ابتدائى ترين مسائل اسلامى را از ما سؤال مى كنند . مسائل پيچيده اسلامى را كه از ما سؤال نمى كنند . معراج يعنى چه , جبر و تفويض يعنى چه , قضا و قدر يعنى چه , لوح محو و اثبات يعنى چه , لوح و قلم يعنى چه , شق القمر يعنى چه . سؤال مى كنند خدايت كيست , دين ات چيست , كتابت چيست , قبله ات كدام طرف است . ابتدائى ترين سؤالى كه انسان به بچه هاى خودش مى آموزاند از انسان سؤال مى كنند . مگر كسى جز افراد خالص يادش مى ماند ؟ همين سؤالهاى ابتدائى كه ما به بچه ها مى آموزانيم : دين مان اسلام است , خداى مان الله جل جلاله ربى است , قبله ما كعبه است , كتاب ما قرآن است , ساده ترين مسائل را در قبر سؤال مى كنند و بسيارى از افراد يادشان نيست . فشار مرگ مگر يك فشارى است كه براى كسى حافظه بگذارد . انسان مى بيند مثلا بعضى به بيمارى حصبه مبتلا مى شوند و بعد از اين كه از بيمارستان آمدند همه آن درس و بحثها يادشان مى رود . آنها كه بيمارى حصبه مى گيرند يا فشارهاى مغزى ديدند , تا مدتهاى زيادى هر چه خوانده اند از يادشان مى رود . بسيارى از علماء و دانشمندان وقتى يك آسيب مغزى مى بينند حالشان كه خوب مى شود ديگر چيزى يادشان نيست .

انسان در فشار مرگ دفعتا مى بيند كه از ظاهر به باطن مى رود , از ملك به ملكوت مى رود , از عالمى به عالم ديگر سفر مى كند , آنگاه در اين تحول عميق از او سؤال مى كنند خداى تو كيست ؟ يادش نيست . پيامبرت كيست ؟ يادش نيست . چه دينى دارى ؟ يادش نيست . اين كه مى گويند دائما بياد حق باشيد : و اذكر ربك فى نفسك تضرعا و خفية و دون الجهر من القول بالغدو و الاصال و لا تكن من الغافلين [١٠] . انسان دائما بياد حق باشد . براى اين است كه گفتند شبانه روز ٥

[١٠]سوره اعراف آيه ٢٠٠ .