اين الظّلمة و اعوان الظّلمة، كجااند ظالمان و اعوانان [١]ظالمان!جمع كنند [٢]ايشان را،حتّى من الاق لهم دواة او بري لهم قلما،تا آن‌كس كه براى ايشان دواتى سياه كرده باشد يا قلمى تراشيده باشد.آنگه همه را در تابوتى كنند از آتش،و به روايتى ديگر در تابوتى از آهن و در قعر دوزخ اندازند،و قوله: فَتَمَسَّكُمُ النّٰارُ ،براى آن منصوب است كه جواب نهى است به«فا»،و«ما»نفى است و«من»زيادت است مؤكّد نفى.

وَ أَقِمِ الصَّلاٰةَ طَرَفَيِ النَّهٰارِ ،آنگه گفت:نماز بر پاى دار [٣]در دو طرف روز، يعنى نماز بامداد و نماز شام،اين قول عبد اللّه عبّاس است.مجاهد گفت:نماز بامداد و نماز خفتن،تا پنج نماز داخل باشد در او.و قرظىّ گفت:نماز بامداد[٢٠٠-ر]خواست و پيشين و ديگر.ضحّاك گفت:نماز بامداد و نماز ديگر خواست.مقاتل گفت:در يك طرف روز نماز بامداد و نماز پيشين بكن،و در طرف ديگر[نماز ديگر و] [٤]نماز شام بكن. وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ ،در پاره‌اى از شب نماز خفتن بكن،و اين قول قريب‌تر است از همه.حسن بصرى گفت: زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ ،يعنى نماز شام و نماز خفتن.

اخفش [٥]گفت:زلف اللّيل ساعاته [٦]،واحدتها زلفه،ساعات شب باشد،يكى را زلفه گويند و اصل زلفه منزلت و قربت باشد،و مزدلفه از اينجاست كه آن منزلى است از پس عرفات نزديك به او،قال العجّاج:

ناج طواه الأين ممّا و جفا طىّ اللّيالي زلفا فزلفا
سماوة الهلال حتّى احقوقفا
و ابو جعفر خواند:زلفا،اتبع الضّمّة الضّمّة،و ابن محيص خواند:زلفا،بسكون اللاّم.مجاهد خواند:و زلفى،به وزن قربى. إِنَّ الْحَسَنٰاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئٰاتِ ،در حسنات خلاف كردند،بيشتر مفسّران گفتند:نماز پنج [٧]است.مجاهد گفت:قول

[١] .همۀ نسخه بدلها:اعوان.

[٢] .همۀ نسخه بدلها،بجز مل و مج:جمع كنيد.

[٣] .آج،لب،آز:برپاى‌داريد.

[٤] .اساس:ندارد،به قياس با نسخۀ آو،و ديگر نسخه بدلها،افزوده شد.

[٥] .اساس:حسن،به قياس با نسخۀ آو،تصحيح شد.

[٦] .اساس:ساعته،به قياس با نسخۀ آو،تصحيح شد.

[٧] .آج،لب،آز:پنجگانه.