كه او قائم باشد به كار زن،چنان كه مالك چيزى را بعل خوانند.و آن صنم بزرگ را براى آن بعل خواندند كه،اعتقاد كرده بودند كه در او غناى [١]هست،و كشتى و درختى كه آن به آب باران مستغنى باشد از آب كاريز و آب رود،گويند:سقى بعلا.و نصب«شيخا»بر حال است و عامل در او«هذا»است،چنان كه بيان كرديم.

و گفتند:ابراهيم را صد سال بود،اين قول محمّد بن اسحاق است. إِنَّ هٰذٰا لَشَيْءٌ عَجِيبٌ ،اين كارى سخت عجب [٢]است.

فريشتگان او را جواب دادند[١٨٨-پ]و گفتند: أَ تَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللّٰهِ ،عجب مى‌دارى از كار خداى؟صورت استفهام است و معنى نفى و جحد،يعنى عجب نباشد از كار خداى تعالى.آنگه دعا كرد ايشان را و گفت:رحمت خداى و بركات او بر شما باد كه اهل البيت ابراهيم‌ايد،كه او [٣]خدايى است ستوده و بزرگوار.و خلاف كردند در حميد،بعضى گفتند:فعيل است به معنى مفعول،و بعضى گفتند:به معنى فاعل،يعنى يحمد [٤]المؤمنين من عباده،و المجيد،الكريم في قول الحسن.

فَلَمّٰا ذَهَبَ عَنْ إِبْرٰاهِيمَ الرَّوْعُ ،آنگه حق‌تعالى حكايت حال ابراهيم كرد كه چون ابراهيم آمن گشت و ترس از او برفت.روع،خوف باشد،و روع اخافت باشد، يقال:راعه اذا افزعه،و راعه اذا اعجبه،و هو عجب [٥]بصاحبه [٦]الفزع من كثرة التّعجب، قال عنترة:

ما راعني الّا حمولة معبد [٧] وسط الدّيار تسفّ حبّ الخمخم
وَ جٰاءَتْهُ الْبُشْرىٰ ،و بشارت فرزند بدو آمد، يُجٰادِلُنٰا ،اين در جاى جواب«لو لا» [٨]افتاده است و بر حقيقت جواب«لو لا»محذوف است،و التّقدير:جعل يجادلنا.

و اخفش گفت:جواب خود اوست الّا آن‌كه لفظ مستقبل است و معنى ماضى، و التّقدير،جادلنا.و بعضى ديگر نحويان گفتند: يُجٰادِلُنٰا ،در جاى حال است

[١] .آج،آز:عنايتى.

[٢] .مج،لب:عجيب.

[٣] .آج،لب،آز+پيغمبر.

[٤] .آج،لب،آز:محمّد.

[٥] .آو،آج،بم،آز:عحبت.

[٦] .آز:لصاحبه.

[٧] .مل:اهلها.

[٨] .كذا:در اساس و همۀ نسخه بدلها و چاپ شعرانى،با توجّه به نقل تفسير تبيان(٣٥/٦)«لمّا»مرجح مى‌نمايد.