روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٥٤ - ترجمه

اى،جار اجيره و احميه من جار [١]السّوء،يعنى:من الشّرّ الوارد من جهته،و مِنْ دوم صله است مؤكّد نفى. يُضٰاعَفُ لَهُمُ الْعَذٰابُ مضاعف بكنند [٢]ايشان را عذاب.

در او دو قول گفتند،يكى:به حسب تضاعيف گناه،چنان كه ايشان گناه مضاعف مى‌كنند،ايشان را عذاب مضاعف مى‌كنند،و قولى دگر آن‌كه:هرگه كه ضعفى برود ضعفى دگر به دنبال او بود [٣]،و مراد به ضعف بر اين قول مقدار باشد،و قوله: مٰا كٰانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ ،يعنى بر ايشان گران مى‌آيد شنيدن و ديدن حق،چنان كه يكى از ما گويد:فلان[لا] [٤]يستطيع ان ينظر الىّ،يعنى يشقّ عليه،فلان در من نمى‌تواند نگريدن،يعنى گران و دشخوار مى‌آيد بر او،[و] [٥]مراد به نفى استطاعت،[نه] [٦]نفى قدرت است،چه اگر چنين بودى و ايشان را قدرت نبودى تكليفشان نكو نبودى.و فرّاء گفت،معنى آن است كه: يُضٰاعَفُ لَهُمُ الْعَذٰابُ بما كانوا يستطيعون السّمع فما [٧]سمعوا و ما كانوا ابصروا،عذاب بر ايشان مضاعف كنند به آنچه توانستند كه بشنوند و ببينند،نشنيدند و نديدند.و«با»بيفگنند [٨]چنان كه بيفگندند في قولهم:جزيته بما عمل و ما عمل [٩]،و قال تعالى: لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَحْسَنَ الَّذِي كٰانُوا يَعْمَلُونَ [١٠]، و قال: ...وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مٰا كٰانُوا يَعْمَلُونَ [١١]،و آيت در معنى جارى مجراى آن بود كه گفت: ...وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِيمٌ بِمٰا كٰانُوا يَكْذِبُونَ [١٢]،و«ما»،در اين وجه [١٣]موصوله باشد و در وجه اوّل نافيه.و سمع،ادراك صوت باشد به آنچه حىّ به آن سميع بود،و ابصار،ادراك مرئى باشد به آنچه حىّ به آن مبصر بود.

أُولٰئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ ،گفت:اينان آنان‌اند كه [١٤]خويشتن زيان كرده‌اند،يعنى چيزى كرده‌اند كه مستحق عقاب شده‌اند و هلاك به خويشتن