روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٤٢ - ترجمه
قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكٰائِكُمْ مَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ -الآية،آنگه حقتعالى هم از طريق محاجّت و مجادلت رسول را گفت:بگو ايشان را كه،از[اين] [١]شريكان[شما] [٢]كس هست كه او كسى را به حق راه نمايد.كوفيان خواندند،مگر عاصم:يهدى به فتح«يا»و سكون«ها»و تخفيف«دال».و اهل مدينه مگر ورش [٣]:به فتح«يا»و سكون«ها»و تشديد«دال» [٤].و ابن كثير و ابن عامر و ابو عمرو:به فتح«يا»و «ها»و تشديد«دال».و يعقوب و حفص و اعشى و برجمى خواندند:به كسر«يا»و «ها»و تشديد«دال»يهدّى.و اين اختلاف في قوله تعالى: أَمَّنْ لاٰ يَهِدِّي ،آن دگر بر جاى خود است.
حقتعالى گفت:بگو اين كافران را كه،از اين معبودان شما هيچ هست كه هدايت مدلّه كند [٥]كسى را به حق؟اگر جواب دهند به انصاف،بگويند:نه،بل [٦]اَللّٰهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ ،خداى باشد كه به حق هدايت كند،[و] [٧]اگر ايشان نگويند و انصاف ندهند،تو بگو: قُلِ اللّٰهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ .آنگه گفت بر طريق حجاج و صورت استفهام و معنى جحد و تقريع كه: أَ فَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ ،آنكس كه او راه نمايد به حق،او اولىتر كه متابعتش كنند به [٨]آنكه: لاٰ يَهِدِّي ،اين اختلاف قرّاء[از] [٩]اينجاست بر قرائت آنان كه:يهدّى و يهدّي و يهدّى،اين هر سه قرائت را معنى يهتدى باشد،ادغام كردند«تا»را در«دال»،تا«دال»مشدّد شد [١٠].[امّا] [١١]بر قرائت آنكس كه اسكان«ها»كرد و تشديد«دال»،آن نه اختيار است براى آنكه جمع ساكنين [١٢]است على غير حدّه،و آنكه يهدّى خواند به فتح«يا»و«ها»و تشديد«دال»،مراد يهتدي است،و آنكس كه يهدّى خواند [١٣]،«ها»را مكسور بكرد حملا على المجزوم فانّه يحرّك الى الكسر،از التقاى ساكنين بگريخت با كسر
[١١] [٩] [٢] [١] .اساس،ندارد،از آو افزوده شد.
[٣] .اساس:و درس،به قياس با نسخۀ آو،و ديگر نسخه بدلها،تصحيح شد.
[٤] .مل+يهدى.
[٥] .همۀ نسخه بدلها:هدايت كند.
[٦] .همۀ نسخه بدلها،بجز مل،لب:قل.
[٧] .اساس:ندارد،از مل،افزوده شد.
[٨] .همۀ نسخه بدلها،بجز آج،مل،از:يا.
[١٠] .اساس:شد و شدا،به قياس با نسخۀ آو،و ديگر نسخه بدلها،تصحيح شد.
[١٢] .اساس:ساكن،به قياس با نسخۀ آو،تصحيح شد.
[١٣] .آو،آج،بم،مل،لب،آز+و.