روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٤٩ - ترجمه

كه مضاف نباشد با خداى تعالى،و دُونِ ،اين جا به معنى غير باشد،يقال:قطعت [١]هذا الامر دون زيد،اى من غير [٢]زيد و لم يكن لزيد فيه صنع. وَ لٰكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ ،و لكن تصديق اين كتاب كه پيش آن بوده است،و مراد كتب است و لكن به لفظ جنس گفت،يعنى اين كتاب باوردارنده[است] [٣]كتب اوايل را از:تورات و انجيل و زبور و صحف،و قرآن نامى است علم اين كتاب را،و گفته‌اند:مراد به ما بَيْنَ يَدَيْهِ ،آن است كه در پيش دارد از بعث و نشور و حساب و كتاب و ثواب و عذاب [٤]. وَ تَفْصِيلَ الْكِتٰابِ ،و بيان كتاب از معانى كه در او التباس و اشتباه باشد،و نظير او تمييز و تقسيم [٥]باشد،و نقيض او تلبيس و تخليط باشد. لاٰ رَيْبَ فِيهِ ،شكّى نيست[در او] [٦]، مِنْ رَبِّ الْعٰالَمِينَ ،«من»ابتداى غايت راست،و گفته‌اند:مراد به تفصيل الكتاب،تفصيل احكام شرعى است،و فرّاء گفت،معنى قوله: وَ مٰا كٰانَ هٰذَا الْقُرْآنُ أَنْ يُفْتَرىٰ ،اى لا ينبغى لهذا القرآن ان يكون مفترى،يعنى نشايد و ممكن نباشد كه چنين كتاب و چنين كلام مفترى باشد،چنان كه گفت: وَ مٰا كٰانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَ مَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمٰا غَلَّ [٧]-الآية.

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرٰاهُ ،«ام»،تقرير [٨]حجّتى است بعد حجّت [٩]،يا گويند،و گفتند، معنى آن است كه:بل اگر گويند،و گفتند:«ميم»،صله است،و تقدير آن است كه:أ يقولون،گويند بر سبيل استفهام كه:محمّد اين قرآن فروبافته است،تو در جواب ايشان بگوى كه: فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ ،اگر دعوى مى‌كنى كه اين قرآن كلام بشر است،و گفته و بافته و ساخته من است [١٠]،شما نيز هم از عربى [١١]و فصيحان بيارى [١٢]قرآنى همچنين بافته و ساخته،اگر بتوانى [١٣]سورتى بيارى همچنين بر اين نظم و بر اين