روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٣٨ - ترجمه

كرديم كه:روا نباشد كه اهل قيامت دروغ گويند،چه ايشان ملجأ باشند به ترك [١]قبايح ازآنجا كه دانند به ضرورت كه اگر خواهند تا كنند، ...حِيلَ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ [٢]مٰا يَشْتَهُونَ [٣].

فَكَفىٰ بِاللّٰهِ شَهِيداً بَيْنَنٰا وَ بَيْنَكُمْ ،اين حكايت گفتار [٤]شركاء مشركان است و معبود ايشان كه گويند:خداى بس گواه ميان ما و شما كه ما از عبادت شما غافل بوده‌ايم [٥]. فَكَفىٰ بِاللّٰهِ ،«با»زيادت است،و المعنى كفى اللّه،و نصب شَهِيداً ،بر حال باشد،براى آن گفت: بَيْنَنٰا وَ بَيْنَكُمْ ،تا شامل بود آن را كه شاهدا لنا و عليكم.

و بعضى دگر گفتند:نصب شهيدا،بر تميز است،و قوله: إِنْ كُنّٰا ،مخفّفه است از ثقيله،براى آن«لام»در خبر او بازآمد.و زجّاج گفت: إِنْ ،به معنى«ما»ى نافيه است و«لام»به معنى الّا كأنّه قال:ما كنّا عن عبادتكم الّا غافلين.اين خبر راست است،براى آن‌كه جمادات و بسيار احياء بى‌خبر بوده‌اند از عبادت مبطلان ايشان را.

هُنٰالِكَ تَبْلُوا كُلُّ نَفْسٍ مٰا أَسْلَفَتْ ،«هنالك»ظرف مكان است،يعنى آن جايگاه بيازمايد و مقاسات كند هركسى آنچه كرده باشد و در پيش افگنده.و اهل كوفه خوانند،مگر عاصم:«تتلوا»،به«تا»،يعنى آن جايگاه برخواند [٦]هر نفسى آنچه كرده باشد [٧]،يعنى نامۀ نوشتۀ او به اعمالش حجّت عامّه [٨]در قرائت«با» [٩][قوله] [١٠]وَ بَلَوْنٰاهُمْ بِالْحَسَنٰاتِ وَ السَّيِّئٰاتِ... [١١]،و حجّت آنان كه به«تا»خوانند [١٢]، قوله: فَأُولٰئِكَ يَقْرَؤُنَ كِتٰابَهُمْ... [١٣]،و قوله: اِقْرَأْ كِتٰابَكَ [١٤]،و قوله: