فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦ - لقطه و مجهول المالك(٢) آیت الله سيد كاظم حائرى
داود بن سرحان در روايتى كه سند آن معتبر نيست از امام صادق(ع) نقل مىكند كه آن حضرت در باره لقطه فرمود:
يعرّ فها سنة ثم هي كسائر ماله؛ (٦)
يك سال آن را تعريف مىكند، سپس مانند ساير اموالش خواهد بود.
روايت ابراهيم بن عمر:
... و إلاّ فهي كسبيل مالك؛ (٧)
... در غير اين صورت، لقطه مانند مال خودت خواهد بود.
روايت يعقوب بن شعيب:
... ثم هي كسبيل ماله ؛ (٨)
... سپس لقطه مانند مال خودش خواهد بود.
دلالت اين روايات بر تملك لقطه بيشتر از قسم اول است؛ زيرا اگر لقطه همچون مال يابنده باشد، خوردن و فروش آن هم جايز است. البته بايد اعتراف كرد كه همچنان دلالتشان بر ملكيت واضح نيست؛ زيرا ممكن است مقصود روايات، اباحه در تصرّف باشد وتفاوت آن با مالكيت اين است كه در فرض اباحه، اگر لقطه داراى ثمره و نمايى باشد، آن نما بعد از آمدن مالك، به او تعلق مىگيرد، ولى در فرض ملكيت، نما متعلّق به يابنده است و عين مال به مالك داده مىشود.
٣. ظاهر گروه ديگرى از روايات نيز ملكيت است، ولى از اين روايات فهميده نمىشود كه آيا ملكيت قهرى مراد است يا ملكيت ارادى كه تابع نيّت و اراده يابنده است و اگر او بخواهد، مالك خواهد شد؟ در روايت حنان آمده است:
... فإن وجدت صاحبها و إلاّ فأنت أحقّ بها... هي كسبيل مالك... خيّره إذا
(٦) همان، ح١١.
(٧) همان، ج٩، باب ٢٨ از ابواب مقدمات طواف، ص٣٦١، ح٤.
(٨) همان، ح١.