١. محدود كردن قلمرو دين به حوزه‌هاى فردى و رابطه ميان انسان و خدا. آنان در قبال حجم بسيار گسترده آموزه‌هاى اجتماعى قرآن و سنت، نگاه ابزارى و تاريخ مند به آنها را مطرح مى‌كنند تا بدين وسيله اين گونه آموزه‌ها را از حوزه دين خارج سازند. همچنين با طرح بحث «انتظارات از دين» پيشاپيش دست دين را در ارائه آموزه‌هاى مخالف با آنچه آنان از دين انتظار دارند، بسته‌اند.

٢. تفسير به رأى و تأويل آموزه هايى از دين كه مخالف فرهنگ و تمدن امروز غرب است. (٦٣)

٣. نسبت دادن نقص و خطا به قرآن و حجت‌هاى الهى (ع) كه دو منبع اصلى دين هستند. اين آخرين مرحله از اقدامات گروهى از روشنفكران دينى در ايران است كه در جهت زدودن قداست از منابع دينى و قابل نقد نشان دادن آنها قرار دارد و بدين طريق مى‌كوشند با تخريب مهم‌ترين ركن دين كه فوق بشرى بودن آن است، حقيقت دين را از عرش به فرش آورند و هم سطح خود قرار دهند و زمينه را براى هرگونه تغيير و تبديل در آن مهيّا سازند.

نقد ديدگاه‌هاى اين گروه از روشنفكران از موضوع اين نوشتار خارج است و مجالى ديگر مى‌طلبد. (٦٤) مقصود نگارنده از طرح اجمالى ديدگاه اين گروه از

(٦٣) ناگفته پيداست كه اين گونه تفسيرها و تأويل‌ها با تلوّن و دگرگونى انديشه‌هاى رايج در غرب، رنگ مى‌بازد و شكل نو پيدا مى‌كند؛ چنان كه در دوره‌اى از تاريخ روشنفكرى دينى در ايران با رواج انديشه‌هاى كمونيستى و سوسياليستى در غرب، تفسيرهاى دينى گروهى از روشنفكران نيز متأثر از اين مكاتب بود و با افول اين انديشه‌ها در غرب و يكه تازى انديشه‌هاى ليبراليستى، روشنفكران داخلى نيز به مرور در ديدگاه‌هاى خود تجديد نظر كردند و قرائت و تفسيرى از دين مطابق با انديشه رايج در غرب ارائه دادند.
(٦٤) نگارنده در سلسله مقالاتى به نقد و ارزيابى برخى از آراى اين گروه از روشنفكران دينى كه در جهت هماهنگ كردن دين و شريعت با انديشه مدرنيسم مى‌باشد، پرداخته است. ر.ك: امامى، مسعود، فصلنامه تخصصى فقه اهل بيت (ع) ش ٤٠، ٤١ و ٤٢، زمستان ١٣٨٣ و بهار و تابستان ١٣٨٤، «روشنفكران دينى و مدرنيزاسيون فقه»، (١)، (٢)، (٣).