فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦١ - جدال تعبد و تعقل در فهم شريعت (٤) مسعود امامى
مراجعه به كتاب و سنّت مىتواند همه نيازهاى خود يا بسيارى از آنها را مرتفع سازد و نيازى به ساير علوم و دانشها يا بسيارى از آنها ندارد.
استدلال به اين دسته از آيات و روايات را مىتوان اين گونه پاسخ داد:
اولاً، بسيارى از مفسران شيعه و اهل سنّت در باره آيه ٨٩ سوره نحل كه مهمترين آيه مورد استدلال براى نظريه دين اكثرى است، تصريح كردهاند كه اطلاق «كل شيء» در آيه مزبور، منصرف به «امور دينى» است (٦٦) و شامل همه دانشهاى مورد نياز انسان نمىشود. برخى از همين گروه مفسران در پاسخ به اين اشكال كه قرآن چگونه در بردارنده همه امور مربوط به دين است، درحالى كه ما پاسخ بسيارى از پرسشهاى دينى خود را در آن نمىيابيم، اين گونه جواب دادهاند كه قرآن كريم برخى از امور دينى را به صراحت بيان كرده است و پاسخ برخى ديگر را به سنّت پيامبر(ص) و ساير ادله معتبر همچون عقل احاله داده است. (٦٧) بنابراين حتى در امور دينى نيز مراجعه به قرآن ما را از مراجعه به ساير منابع مانند عقل، بى نياز نمىكند.
برخى از مفسران، احتمال دادهاند كه در اين گونه آيات مراد اين است كه قرآن در بردارنده همه علوم و معارف است و پاسخ هر سؤالى را در آن مىتوان يافت؛ چنان كه بعضى از روايات بر همين مطلب دلالت دارد. آنان توضيح دادهاند كه در
(٦٦) ر.ك: مرتضى، علي بن الحسين، رسائل الشريف المرتضى، ج٢، ص٢٢٠؛ بيضاوى، عبداللّه بن عمر، أنوار التنزيل و أسرار التأويل، ج٣، ص٢٣٧؛ طوسى، محمد بن الحسن، التبيان في تفسير القرآن، ج٦، ص٤١٨؛ طبرسى، فضل بن الحسن، جوامع الجامع، ج٢، ص٣٠٤؛ زمخشرى، محمود، الكشّاف، ج٢، ص٢٣٨؛ مشهدى، محمد بن محمدرضا، كنزالدقائق، ج٧، ص٢٥٢؛ حقى، اسماعيل، روح البيان، ج٥، ص٧١؛ طباطبايى، سيد محمد حسين، الميزان في تفسير القرآن، ج١٢، ص٣٢٤؛ مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج١١، ص٣٦١؛ فضل اللّه، سيد محمد حسين، من وحى القرآن، ج١٣، ص٢٧٩.
(٦٧) أنوار التنزيل و أسرار التأويل، همان؛ جوامع الجامع، همان؛ التبيان في تفسير القرآن، همان ؛ الكشاف، همان؛ روح البيان، همان.