شيخ حر عاملى (م١١٠٤) مؤلف «وسائل الشيعه»، يكى ديگر از اخباريان آن عصر است. او در فائده ششم از خاتمه كتاب وسائل، سخنان محدّثان و فقيهان بزرگ شيعه را در تصحيح همه روايات كتاب معتبر حديث همچون كتب اربعه مى‌آورد (٧٥) و در فائده نهم از آن كتاب، دلايل اين ادعا را بيان مى‌دارد. (٧٦) وى در يكى ديگر از آثار خود، برخى ديگر از ادعاهاى اخباريان را تبيين مى‌كند. صاحب وسائل الشيعه، همچون ساير پيروان اين مكتب مدعى مى‌شود كه استنباط‌هاى ظنّى و دلايل عقلى ظنّى معتبر نيستند و چهل و سه دليل براى اثبات اين مدعا ذكر مى‌كند. از سوى ديگر مدعى مى‌گردد كه دليل عقلى قطعى نيز براى كشف احكام شرعى وجود ندارد؛ زيرا حكم شرعى از دسترس عقل بشرى به دور است، پس هر چند عقل كاركردهاى گوناگونى در كشف مقدمات احكام شرعى مانند اثبات مبانى حقانيت دين دارد، ولى به طور مستقيم از كشف حكم شرعى ناتوان است. وى سپس دوازده مورد از كاركردهاى موجّه عقل را ذكر مى‌كند. (٧٧)

او همچون ساير اخباريان ـ و بر خلاف اصوليان ـ قياس منصوص العلّه و قياس اولويت را باطل مى‌داند و در نهايت، فهرست موجزى از اختلافات ميان مكتب اخبارى و اصولى را ياد آور مى‌شود. (٧٨)

سيد نعمت اللّه‌ جزايرى (م١١١٢) اخبارى ديگرى است كه در تحليل تعارض عقل ونقل، و تشريح دلايل عقلى، كلامى گويا و منسجم دارد كه به خوبى ديدگاه اخباريان را در تفسير تعبدى از دين تبيين مى‌كند. صاحب حدايق، اين سخنان را بازگو كننده ديدگاه خويش يافته، آن را در دو اثر خود به تفصيل نقل مى‌كند. (٧٩) جزايرى نخست از شيوه بيشتر فقيهان و متكلمان شيعه گلايه مى‌كند كه در بسيارى از موارد، از اصحاب رأى و قياس در

(٧٥) وسائل الشيعه، ج٣٠، ص١٩١.
(٧٦) همان، ج٣٠، ص٢٤٩.
(٧٧) الفوائد الطوسيه، ص٣٥٢، ٤٠٢ و ٤٢٦.
(٧٨) همان، ص٤٤٧. همچنين براى بطلان قياس اولويت و قياس منصوص العلّه در ميان اخباريان مراجعه شود به: الانوار النعمانيه، ج١، ص٢٣٥؛ الحدائق الناضره، ج١، ص٦٠.
(٧٩) الحدائق الناضره، ج١، ص١٢٤؛ الدرة النجفيه، ص١٤٥.