فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٠ - جدال تعبّد و تعقّل در فهم شريعت مسعود امامى
گونه نيست. قسم نخست نزد خداوند پذيرفته و به پيروى از آن فرمان داده شده است، زيرا از هرگونه اشتباه مصون است، ولى قسم دوم كه وقوع خطا در آن فراوان خواهد بود، مورد پذيرش نيست». (٧١)
او دانشمندان علوم عقلى را كه موضوعات مورد بحث آنها دور از دسترس حس است، پيوسته گرفتار خطا مىبيند؛ زيرا علم منطق تنها مىتواند صورت براهين آنها را تصحيح كند و خطا و ترديد در مادّه استدلال آنها همچنان وجود دارد و تنها با مراجعه به معصومين(ع) مىتوان از خطا رهايى يافت. (٧٢)
سراسر كتاب او مبارزه تمام عيار با عقل گرايى و تكيه بر دستاوردهاى دانش بشرى است. او و همفكرانش تنها منبع يقين آور درفهم دين و شريعت را روايات معصومين(ع) مىدانند و حاصل بسيارى از تلاشهاى عقلى و علمى بشر در اين راه را جز ظنّ وگمان نمىپندارند و پيوسته فقيهان اصولى را به پيروى از ظنون در كشف شريعت متهم مىكنند.
استر آبادى تأثير بسيارى بر معاصران و نسلهاى پس از خود گذاشت و توانست براى دهها سال فقه شيعه را متحول سازد و فقيهان بزرگى را به سوى مكتب اخبارى كه خود بنيان گذار آن بود متمايل كند. مجلسى اوّل (م١٠٧٠) او را مىستايد و بيشتر سخنان او را بر حق مىداند، ولى در عين حال تصريح مىكند كه خود در اعتماد به روايات راهى ميانه را برگزيده واز افراط و تفريط كه معاصران وى گرفتار آن هستند پرهيز دارد. (٧٣) فيض كاشانى (م١٠٩١) كه استر آبادى را در مكه ملاقات كرده او را در برخى از آرايش مورد نقد قرار مىدهد و قلم و زبان تلخ و گزنده او را نسبت به بزرگان فقه شيعه نمىپسندد، با اين حال به شدّت از او تأثير پذيرفته و او را هدايت كننده خود به راه صواب مىداند. (٧٤)
(٧١) همان، ص٣١٣: «انّ الانظار العقلية قسمان: قسم يكون تمهيده مادّة الفكر فيه بل صورته أيضامن جانب اصحاب العصمة و قسم لايكون كذلك. فالقسم الاوّل مقبول عنداللّه تعالى مرغوب إليه؛ لأنّه معصوم عن الخطأ والقسم الثاني غير مقبول لكثرة وقوع الخطأ فيه».
(٧٢) همان، ص٥١٥.
(٧٣) روضة المتّقين، ج١، ص٢١؛ لوامع صاحبقرانى، ج١، ص٤٧.
(٧٤) الحقّ المبين، ص١٢.