نگذشته بود كه جنبش قوى‌ترى در مقابله با آن پديد آمد. اين بار «جنبش اخبارى» كه از نفوذ و توسعه حركت پديد آمده جديد، بيمناك بود، پا به عرصه فقاهت شيعه نهاد.

در پيدايش جنبش اخبارى در قرن يازدهم هجرى عوامل مختلفى نقش داشتند. (٦٢) ترديدى نيست كه حركت تند و سخت گيرانه فقيهان پيش گفته نسبت به نصوص روايى، زمينه را براى واكنش گروه ديگرى از فقيهان مهيا كرد؛ چرا كه اينان نسبت به سلب اعتبار از بسيارى از روايات كتب اربعه و ديگر منابع روايى و فقهى سخت نگران شده بودند. (٦٣)

ملا محمد امين استر آبادى (م١٠٣٣) سردمدار اين جنبش بزرگ بود. وى كه در محضر صاحب معالم و صاحب مدارك شاگردى كرده بود، رسالت سنگينى را در احياى روايات معصومين(ع) بر دوش خود احساس مى‌كرد. او براى رسيدن به اين هدف به مقابله جدى با بسيارى از دستاوردهاى فقاهت شيعه كه در طول قرن‌هاى متمادى شكل گرفته بود پرداخت، و علم اصول و عالمان بزرگى همچون علامه حلّى را مورد نقد شديد قرار داد.

وى ابن جنيد و ابن ابى عقيل را اوّلين كسانى مى‌دانست كه از شيوه معصومين(ع) دور شده و بر باورهاى عقلانى رايج ميان اهل سنّت تكيه كرده‌اند. از سوى ديگر براين باور بود كه حسن ظنّ و تمجيد شيخ مفيد، سيد مرتضى و شيخ طوسى از اين دو فقيه و آثارشان سبب شيوع انديشه‌هاى آنان ميان عالمان شيعه همچون علامه حلّى و شهيدين و محقق كركى گرديده است. در اين ميان بيش از همه بر ابن ادريس خرده مى‌گرفت كه چرا بيشتر روايات را به دليل عدم حجّيت خبر واحد، مطرود شمرده است. (٦٤)

(٦٢) در زمينه عوامل پيدايش جنبش اخبارى مراجعه شود به: المعالم الجديدة للأصول، ص٩٨؛ الموسوعة الفقهية الميسّره، ج١، ص٥٥٩؛ تاريخ الفقه الاسلامي و أدواره، ص٣٨٦؛ نظرية السنة في الفكر الامامي الشيعي، ص٢٢٦.
(٦٣) حسين مدرسى طباطبايى در گزارش خود از ادوار فقه شيعه، جنبش اخبارى را در راستاى گرايش فقيهانى چون شهيد ثانى، محقق اردبيلى و صاحب معالم در توجه و عنايت به علم حديث و درايه مى‌داند (ر.ك: مقدمه‌اى بر فقه شيعه، ص٥٨) درحالى كه باشواهد ذكر شده روشن گرديد كه جنبش اخبارى واكنشى در مقابله با حركت سخت گيرانه اين فقيهان در قبول روايات بوده است.
(٦٤) الفوائد المدنيه ، ص٧٨ و ١٢٣.