صاحب معالم،قواعد سخت گيرانه‌اى را براى صحت روايات تدوين كرد؛ از جمله علاوه بر عدالت، ضبط را نيز از شرايط قبول خبر واحد مى‌دانست (٥٦) و روايتى را صحيح مى‌شمرد كه سند آن از تمامى اسباب ضعف همچون اضطراب سند و غير آن خالى باشد. (٥٧) از سوى ديگر براى احراز عدالت راويان، شهادت يك عادل را كافى نمى‌دانست و عدالت را حدّاقل با شهادت دو عادل قابل احراز مى‌شمرد. (٥٨) او با چنين بينشى به تأليف كتاب «منتقى الجمّان في الأحاديث الصحاح و الحسان» دست زد.

خواهرزاده او، سيد محمد عاملى معروف به صاحب مدارك (م١٠٠٩) همين رويه را در پيش گرفت. (٥٩) از سوى ديگر، اين دو متأثر از استاد بزرگشان، مقدس اردبيلى (م٩٩٣) نيز بودند. محقق اردبيلى با مناقشه در مستندات روايى (٦٠) و غير روايى بسيارى از آراى مشهور و بلكه اجماعى پيشينيان، و نيز نو آورى‌هاى فقهى خود، به همراه شهيد ثانى و فقيهان نسل وى گرايشى نوين در تاريخ فقاهت شيعه پديد آوردند. (٦١)

در چنين فضايى كه گرايش به نصوص روايى كم رنگ مى‌شد، به طور طبيعى زمينه گرايش عقل گرايى وسعت مى‌يافت، اما هنوز چند دهه از پيدايش اين گرايش اجتهادى

(٥٥) همان، ص٢.
(٥٦) همان، ص٥.
(٥٧) همان، ص١٥.
(٥٨) همان، ص١٦.
(٥٩) براى آگاهى از سخت‌گيرى‌هاى صاحب مدارك در قبول روايات و طرد روايات بسيارى از راويان مشهور كه منجر به كنار گذاشتن هزاران روايت از كتب اربعه مى‌گردد، مراجعه شود به: نظرية السنّة في الفكر الامامي الشيعي، ص٢٠٩.
(٦٠) براى آشنايى با برخى از آراى سخت گيرانه مقدّس اردبيلى در اعتبار اخبار آحاد مراجعه شود به: مجمع الفائده و البرهان، ج٨، ص٤٨؛ ج١١، ص٥٠٨؛ ج١٤، ص٥ و ١٠.
(٦١) براى آشنايى با مبانى فقهى و اصولى محقق اردبيلى و نو آورى‌هاى او در اين زمينه، مراجعه شود به مجموعه چند جلدى «مقالات كنگره محقق اردبيلى» و همچنين «ويژگى‌هاى اجتهاد و فقه پويا در مكتب سه فقيه» تأليف عليرضا فيض.