٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢٧ - جدال تعبّد و تعقّل در فهم شريعت مسعود امامى

اين گروه از فقيهان، درتأليف خود پيرو شيوه محدثان بوده، در هر موضوعى به ذكر روايات آن موضوع يا برگزيده‌اى از روايات مى‌پرداختند كه به نظر ايشان داراى اعتبار بود. شيخ كلينى (م ٣٢٩) به درخواست يكى از مؤمنان به تأليف كتاب كافى پرداخت كه پاسخگوى نياز او براى عمل به روايات صحيح و تكاليف شرعى باشد. (١٨) شيخ صدوق (م٣٨١) نيز كتاب «من لايحضره الفقيه» را براى بيان فتاواى خود تأليف و بر صحت احاديث آن حكم كرد و آن را حجّت ميان خود و پروردگارش قرارداد. (١٩) برخى پا را از اين فراتر نهاده، به تأليف آثارى روى آوردند كه گزاره‌هاى فقهى آن با كمترين تغيير برگرفته از متن روايات بود، ولى از ذكر سند روايات و همچنين انتساب مستقيم هرگزاره به معصومان(ع) پرهيز شده بود. اين اوّلين گام براى تدوين كتب فقهى غير روايى شمرده مى‌شود. كتاب «شرايع» على بن بابويه (م٣٢٩) و دو كتاب «مقنع» و «هدايه» فرزندش شيخ صدوق در اين زمره هستند.

شيخ صدوق در مقدمه كتاب «مقنع» به اين روش در تدوين كتابش اشاره كرده است. (٢٠) طبيعى است كه آثار اجتهاد را به ندرت مى‌توان در فقه اين گروه از فقيهان يافت، زيرا آنان تنها به نقل روايات و ترجيح ميان آنها، و گاهى توضيح اندك آنها اكتفا كرده‌اند.

در همان دوران، متكلم و فقيه بزرگ شيعه، ابن ابى عقيل (متوفّاى نيمه اوّل قرن چهارم) كتابى به نام «المتمسك بحبل آل الرسول(ع)» تأليف كرد كه گرچه اين كتاب اينك


(١٨) الكافى، ج١، ص٨: «... انك تحبّ أن يكون عندك كتاب كافٍ يجمع فيه من جميع فنون علم الدين ما يكتفي به المتعلّم و يرجع إليه المسترشد و يأخذ منه من يريد علم الدين و العمل به بالآثار الصحيحة عن الصادقين(ع) و السنن القائمة الّتي عليها العمل و بها يؤدي فرض اللّه‌ عزّ وجلّ و سنّة نبيّه(ص)... و قد يسّر اللّه‌ و له الحمد تأليف ما سألت و أرجو أن يكون بحيت توخّيت».
(١٩) من لايحضره الفقيه، ج١، ص٣: «وصنّفت له هذا الكتاب بحذف الاسانيد لئلاّتكثر طرقه و إن كثرت فوائده و لم أقصدفيه قصد المصنّفين في إيراد جميع ما رووه، بل قصدت إلى إيراد ما أفتى به و أحكم بصحته و أعتقد فيه أنّه حجّه فيما بيني و بين ربّي ـ تقدّس ذكره و تعالت قدرته ـ و جميع ما فيه مستخرج من كتب مشهورة، عليها المعوّل و إليها المرجع».
(٢٠) المقنع، ص٥: «ثمّ إنّى صنّفت كتابي هذا و سمّيته كتاب المقنع لقنوع من يقرأه بما فيه و حذفت الأسانيد منه لئلاّيثقل ولايصعب حفظه ولايملّ قارئه».