فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥١

ز) مناسك حج،از مرحوم آية اللّه‌ ميرزا على غروى تبريزى، ص١٩٢(چاپ دفتر معظّمٌ له، ١٣٧٤ ش).

ح) مناسك حج،از آية اللّه‌ سيد محمّد مهدى حسينى اشكورى، ص١٢٩(بى جا، بى نا، چاپ ١٤١٣ ق).

ط) مناسك حج،از آية اللّه‌ سيد عزّالدين حسينى زنجانى، ص٩١،(چاپ ١٣٧٤ ش).

در همه اين مناسكها بجز مناسك آية اللّه‌ سيد محمد تقى خوانسارى، متن دو آيه اوّل سوره بقره هم مانند مناسك شيخ، درج شده است.

اينها همه بر اثر مراجعه نكردن به ادلّه مستحبّات است كه معمولاً اتفاق مى‌افتد، جالب اينكه در سال پيش، مناسك شيخ با بيش از بيست حاشيه چاپ شد و اين اشتباه را كسى متذكّر نشد، فقط يكى از محشّين نوشته‌اند: «در بعضى از آثار، ده آيه آمده است» كه معلوم است به اشتباه متفطّن نشده‌اند. بارى، يكى از دلايل مدّعاى مرحوم آية اللّه‌ حاج آقا مصطفى خمينى رحمه اللّه‌ كه در نكته سى خواهد آمد، وقوع همين گونه اشتباهها در افتاء فردى است.

نكته ٢٦:

معناى ركن در حج، غير از ركن در نماز است؛ در نماز به چيزى ركن گفته مى‌شود كه ترك آن مطلقاً، چه سهوى و چه عمدى، نماز را باطل مى‌كند، ولى ركن در حج، عملى است كه فقط ترك عمدى آن مبطل حج است، نه سهوى؛ همانند وقوف در عرفات. بنابراين چون حتّى ترك عمدى طواف نساء، مبطل حج نيست، طواف نساء ركن نيست. مرحوم آية اللّه‌ شعرانى گويد:

سنگ انداختن به جمرات و كشتن قربانى و شب ماندن در منى ـ و طواف نساء و نماز آن در حج و عمره مفرده ـ ركن نيست؛ يعنى به ترك عمدى آنها، عمره و حج باطل نمى‌شود. (١)

همچنين علاّمه حلّى و شهيد، وقتى به ركن بودن عمل در حج اشاره مى‌كنند، بلافاصله توضيح مى‌دهند:


(١) مناسك حج، ص٣٤، مسئله ٥٣.