قاموس قرآن - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٨٣
بخداوند عرض ميكند «وَ كُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً ما دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ» مائده: ١١٧.
يعنى: تا در ميان آنها بودم بر آنها شاهد بودم و چون اخذم كردى تو بر آنها مراقب بودى. اين آيه صريح است در اينكه حضرت عيسى فقط در زندگى شاهد آنها بوده.
ولى در محل ديگر آمده «بَلْ رَفَعَهُ اللَّهُ إِلَيْهِ وَ كانَ اللَّهُ عَزِيزاً حَكِيماً. وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ إِلَّا لَيُؤْمِنَنَّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكُونُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً» نساء: ١٥٨ و ١٥٩. ظاهر آنست كه ضمير «موته» به «احد» بر ميگردد كه در كلام مقدر است يعنى «و ان احد من اهل الكتاب الّا ليؤمننّ قبل موته بعيسى» در اينصورت اول و آخر آيه هر دو مفيد عموم است يعنى همه اهل كتاب قبل از مرگشان به عيسى ايمان مياورند و روز قيامت بر همه آنها گواه ميشود.
المنار درباره اين آيه ميگويد هر يك از اهل كتاب هنگام مرگ واقعيت بر او منكشف ميگردد و به عيسى ايمان صحيح مياورد. يهودى ميداند كه او زنازاده نبوده بلكه پيغمبر راستگوئى بوده است و نصرانى ميداند كه او بنده و رسول خدا بوده نه خدا و نه پسر خدا.
بنظر نگارنده اين سخن حق است زيرا انكشاف حقائق وقت مرگ مدلول آيات و روايات است «إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ» نساء: ٩٧. «فَكَيْفَ إِذا تَوَفَّتْهُمُ الْمَلائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبارَهُمْ» محمد: ٢٧. روايات نيز در اين باره زياد است.
گفتيم: آيات درباره شهادت گواهان ديگر جز رسول خدا صلى اللّه عليه و آله و حضرت عيسى بطور عموماند نظير «فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ ...» نساء: ٤١. «وَ يَوْمَ نَبْعَثُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً ...» نحل: ٨٤. «وَ يَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ»