بتهاى بيجان نسبت بابراهيم عليه السّلام عداوتى نداشتند و از جماد عداوت متصوّر نيست بلكه آنها جنبه معبودى داشتند و آن حالت ابراهيم را ناراحت ميكرد لذا فرمود: آنها دشمن منند در مجمع در معنى آيه فرمايد: پرستشگران اصنام و اصنام دشمن منند ولى عقلا را تغليب كرده. ولى ظاهرا مرجع ضمير اصنام است و ارجاع ضمير اولو العقل در قرآن در اينگونه موارد بسيار است.

ظاهرا در آيه‌ «إِنَّ مِنْ أَزْواجِكُمْ وَ أَوْلادِكُمْ‌ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ» تغابن: ١٤. نيز عدوّ بهمان معنى است يعنى همانطور كه از دشمن صدمه بانسان ميرسد ممكن است آنها نيز شما را بصدمه بياندازند و ميل و عشق بآنها از كار خدائى بازتان دارد. در اينجا لازم است بچند آيه نظر افكنيم:

١- «فَمَنِ‌ اعْتَدى‌ عَلَيْكُمْ‌ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى‌ عَلَيْكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ» بقره:

١٩٤.

اين آيه درباره انتقام، قاعده كلّى است و روشن ميكند كه هر تجاوز را ميتوان مقابله بمثل كرد و جمله‌ «وَ اتَّقُوا اللَّهَ» بيان آنست كه در مقابله بمثل نميشود طغيان و تجاوز كرد بلكه بايد در آن كميّت و كيفيّت تجاوز طرف را مراعات نمود، با آنكه خداوند عدوان را دوست ندارد «إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُ‌ الْمُعْتَدِينَ‌» بقره: ١٩٠. ولى عدوان در مقابل عدوان از آن خارج است و عدوان اوليه ناپسند است اما اين عدوان شخص را از ذلّت و خوارى نجات ميدهد.

بلى گذشت و عفو هم در صورت قدرت مرضىّ خداست و حسّ انتقام و جنبه رحمت هر دو در نظر است چنانكه فرموده: «وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ» نحل: ١٢٦.

٢- «فَإِنَّ اللَّهَ‌ عَدُوٌّ لِلْكافِرِينَ»