شَهِيد: بمعنى شاهد است‌ «وَ أَشْهِدُوا إِذا تَبايَعْتُمْ وَ لا يُضَارَّ كاتِبٌ وَ لا شَهِيدٌ» بقره: ٢٨٢. و آنگاه كه بخداوند سبحان اطلاق شود بمعنى حاضر، بيننده و حافظ است در نهايه و اقرب الموارد گويد: شهيد آنست كه هيچ چيز از علمش غائب نيست.

ولى ظاهرا عموم از خود كلمه مستفاد نيست و مفيد عموم كلمه ديگر است مثل‌ «وَ أَنْتَ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ شَهِيدٌ» مائده: ١١٧. «إِنَّ اللَّهَ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ شَهِيدٌ» حج: ١٧. «أَحْصاهُ اللَّهُ وَ نَسُوهُ وَ اللَّهُ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ شَهِيدٌ» مجادله: ٦.

از لفظ آن فقط مبالغه يا ثبوت استفاده ميشود.

جمع آن شهداء كه بيست بار در قرآن آمده است‌ «لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ» بقره: ١٤٣.

ناگفته نماند: شهيد بمعنى مقتول در راه خدا در قرآن نيامده است مگر بنا بر بعضى از احاديث ولى در اصطلاح و روايات بسيار هست در قرآن فقط قتل فى سبيل اللّه بكار رفته است‌ «وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً» آل عمران: ١٦٩. ابن اثير در نهايه پنج قول در علت اين تسميه كه چرا بمقتول شهيد گفته‌اند نقل كرده است.

يكى اينكه خدا و ملائكه شهادت دارند كه او اهل بهشت است، ديگرى اينكه: او نمرده گوئى حاضر است.

سوم: ملائكه رحمت او را مى‌بينند.

بقولى در امر خدا قيام بشهادت حق كرده و بقولى او شاهد كرامت خداست كه از برايش مهيّا فرموده.

مجمع البحرين نيز اين اقوال را با قول ششمى نقل كرده است بنا بقول اول و سوم شهيد بمعنى مفعول (مشهود) و بنا بر بقيه اقوال بمعنى فاعل (شاهد) است مؤيد قول دوم آيه‌ «بَلْ أَحْياءٌ وَ لكِنْ لا تَشْعُرُونَ» بقره: ١٥٤. «بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ» آل عمران:

١٦٩. است شاهد قول پنجم آيه‌ «قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ قالَ يا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ» يس: ٢٦. ميباشد.