خلاصه: ميشود يقين كرد كه صابئان در اصل اهل توحيد بوده و در رديف يهود و نصارى‌اند. و نيز در عصر نزول قرآن قومى مشهور و داراى افراد كثير بوده‌اند و گرنه قرآن اعتنائى بآنها نميكرد و در رديف يهود و نصارى نمى‌شمرد.

بنظر نگارنده دين صابئان مانند دين يهود و نصارى دين توحيد بوده و آنها پيغمبرى و شريعتى داشته و پس از پيامبرشان بتدريج به بت پرستى و پرستش كواكب گرائيده‌اند. پيامبرشان از جمله پيامبرانى است كه در قرآن مجيد نامى از او بميان نيامده ولى بآنها اشاره شده است‌ «مِنْهُمْ مَنْ قَصَصْنا عَلَيْكَ وَ مِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ عَلَيْكَ» غافر: ٧٨.

دليل اين نظر عقايد و اعمالى است كه از آنها منقول است و نيز اعتنا كردن قرآن بشأن آنها و شمردن در رديف ديانتهاست. و مؤيدات ديگرى كه نقل خواهيم كرد.

فريد وجدى در دائرة المعارف ذيل كلمه صابئه مينويسد: آنها قومى‌اند دينشان عبادت ملائكه است. بعقيده آنها عالم را خالقى است حكيم و منزّه از صفات حادث گويند ما از وصول باو عاجزيم و بوسيله ملائكه بحضرتش تقرب ميجوئيم. استاد ما عاذيمون و هرمس چنين ارشاد كرده ما بملائكه تقرب ميجوئيم و توكل ميكنيم آنها ارباب و معبود و وسيله و شفيعان ما نزد خدااند. خداوند رب الارباب است و معبود معبودان.

بر ما فرض است كه نفس خويش از چرك شهوات پاك كرده و داراى اخلاق نيكو باشيم.

ملائكه اسباب ايجاد و اختراع‌اند.

فيض را بموجودات پائين افاضه ميكنند بعضى از آنها مدبّر كواكب سبع سيّاره هستند. نسبت روح مدبّر بآنها نسبت روح به جسد است.