قاموس قرآن - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٣٢٤
عرض در اين دو آيه ظاهرا وسعت است و آن يكى از معانى شايع عرض است چنانكه در مجمع و قاموس و اقرب گفته. الميزان فرموده: مراد از عرض وسعت و آن استعمال شايع است.
ظاهرا «السَّماءِ» در آيه اول براى جنس است على هذا آن مطابق با «السَّماواتُ» در آيه دوم ميباشد. و چون در آيه اول «كَعَرْضِ» با كاف تشبيه آمده ظاهرا آن در آيه دوم نيز در نظر است يعنى «عَرْضُهَا كَعَرْضِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ».
آيا مراد از اين تشبيه نشان دادن وسعت بهشت است و يا حقيقتا همه جا در قيامت بهشت خواهد بود؟ آيا مراد از سموات و ارض همه جهان است و يا فقط منظومه شمسى است؟ بنظرم مراد نشان دادن وسعت بهشت است نه اينكه آن تمام عالم را خواهد گرفت (و اللّه اعلم) بنظر بعضى آيه دوم درباره سابقين و مقرّبين است و آيه اول در خصوص عامه مؤمنان، و بهشت گروه عامه از بهشت گروه مقرّبين اوسع است كه فرموده «عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ» و درباره گروه سابقين آمده «عَرْضُها كَعَرْضِ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ». در ذيل آيه اوّل آمده «أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ» و اين مطلق اهل ايمان را ميرساند ولى ذيل آيه دوم و ما بعدش اوصافى آمده از قبيل «يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ ...» و آن با مقرّبين سازگار است. و اللّه العالم.
در مجمع فرموده: از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله روايت شده كه گفتند. هرگاه آسمانها و زمين وسعت بهشت باشد پس جهنّم در كجا خواهد بود؟! فرمود
«سُبْحَانَ اللَّهِ إِذَا جَاءَ النَّهَارُ فَأَيْنَ اللَّيْلُ».
اين حديث در تفسير ابن كثير نيز بچند طريق نقل شده كه هرقل امپراطور روم بآنحضرت نوشت:
تو مرا به بهشتى كه وسعت آن آسمانها و زمين است دعوت ميكنى پس آتش كجاست؟! حضرت فرمودند:
«سُبْحَانَ اللَّهِ فَأَيْنَ اللَّيْلُ إِذَا جَاءَ النَّهَارُ».