الطَّيِّبُ و- المُستَسَاغُ من الشراب و الطعام» ملح اجاج مقابل عذب فرات است، ملح يعنى شور، اجاج آبى است كه از شورى بتلخى زند، عذب دو بار در قرآن آمده است: فرقان:

٥٣- فاطر: ١٢.

عذاب: عقوبت. شكنجه. طبرسى آنرا استمرار الم، زمخشرى كلّ الم فادح، راغب ايجاع شديد، جوهرى عقوبت، اقرب هر آنچه بر انسان دشوار است و او را از مرادش منع ميكند معنى كرده است‌ «وَ لَهُمْ‌ عَذابٌ‌ عَظِيمٌ» بقره: ٧.

راغب در اصل آن چند قول نقل كرده از جمله گفته‌اند: اصل آن از عذب است عذّبته يعنى گوارائى زندگى را از او بردم مثل مرّضته و قذّرته كه بمعنى مرضش را و قذارتش را از بين بردم است. بقول بعضى اهل لغت تعذيب بمعنى ضرب است و بقولى آن از «ماء عذب» آب آلوده و كدر است، عَذَّبْتُهُ‌ يعنى عيش او را كدر و آلوده كردم ...

بنظر نگارنده: اصل آن بمعنى منع است و عذاب را از آنجهت عذاب گويند كه از راحتى و آسايش منع ميكند و آنرا از بين ميبرد در صحاح و قاموس و اقرب الموارد منع را از جمله معانى عذب شمرده است در نهايه گفته: در حديث على عليه السّلام هست كه در موقع مشايعت عده‌اى از لشكريان خويش فرمود:

«أَعْذِبُوا عَنْ ذِكْرِ النِّسَاءِ أَنْفُسَكُمْ فَإِنَّ ذَلِكُمْ يَكْسِرُكُمْ عَنْ الْغَزْوِ».

يعنى خود را از يادآورى زنان منع كنيد چون آن شما را از جهاد باز ميدارد. اين كلمه در نهج البلاغه هفتمين كلمه از كلمات نه گانه غريب آنحضرت كه بعد از حكمت ٢٦٠ ذكر شده‌اند بصورت ذيل نقل شده كه بلشكريانش فرمود:

«أَعْذِبُوا عَنِ النِّسَاءِ مَا اسْتَطَعْتُمْ».

عاذب و عذوب كسى را گويند كه از اكل و شرب امتناع كند.

على هذا عذاب مصدر بمعنى فاعل‌