در مجمع فرموده: فرق بين عدل (بكسر اول) و عدل (بفتح اول) آنست كه اولى مثل شى‌ء است از جنس آن و دومى بدل آن است هر چند از غير جنس باشد چنانكه فرموده‌ «أَوْ عَدْلُ‌ ذلِكَ صِياماً» مائده: ٩٥. راغب گويد: اولى در محسوس بحاسّه است مثل موزون و مكيل و معدود.

دومى در محسوس ببصيرت است.

«فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَواحِدَةً» نساء: ٣. اگر بيم آن داشتيد كه ميان زنان بعدالت رفتار نكنيد، فقط يكى را تزويج كنيد «وَ لَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ‌ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّساءِ وَ لَوْ حَرَصْتُمْ» نساء:

١٢٩. از ائمه عليهم السلام نقل شده:

كه مراد از آن عدالت در محبت و علاقه قلبى است يعنى آن از اختيار شخص خارج است راغب نيز چنين گفته است.

«وَ لا يُقْبَلُ مِنْها شَفاعَةٌ وَ لا يُؤْخَذُ مِنْها عَدْلٌ‌» بقره: ٤٨. مراد از عدل فديه است يعنى برابر گناه چيزى از شخص گرفته نميشود بلكه عذاب فقط بر وجود آدمى است مثل‌ «وَ إِنْ‌ تَعْدِلْ‌ كُلَ‌ عَدْلٍ‌ لا يُؤْخَذْ مِنْها» انعام: ٧٠.

«ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ‌ يَعْدِلُونَ‌»