قواعد فقه - محقق داماد، سيد مصطفى - الصفحة ١٧٨
٣. بين موردى كه «غارّ» بر مال تلف شده، استيلاى غاصبانه داشته يا به
نحوى در اتلاف آن دخيل بوده با موردى كه غارّ بجز فريب دادن متلف نقش ديگرى
نداشته، تفاوت وجود دارد.
در مورد نخست، مالك اختيار رجوع به هر دو را دارد: به «مغرور» به
دليل مباشرت در اتلاف و به «غارّ» به دليل سابقه استيلاى غاصبانه و ضمان هيچ يك،
رافع ضمان ديگرى نيست؛ اما در مورد دوم، مالك فقط حق رجوع به «مغرور» را كه مباشر
در اتلاف است دارد، زيرا در برابر مالك، مباشر اقوا از سبب است. البته هر چند به
دليل قاعده غرور، مباشر به نوبه خود حق رجوع به غارّ را دارد و سرانجام خسارت بر
ذمّه وى مستقر خواهد شد، ولى ميان اين مسئوليت با مسئوليت مستقيم در قبال زيان
ديده، تفاوت روشن وجود دارد.
به نظر مىرسد، نظريه سوم با توجيهى كه گفته شد و با توجه به قواعد
ضمان يد، تسبيب، اتلاف و غرور، منطقىتر و موجهتر است.