قواعد فقه
(١)
١ ص
(٢)
١ ص
(٣)
١ ص
(٤)
١ ص
(٥)
٢ ص
(٦)
٣ ص
(٧)
٤ ص
(٨)
٥ ص
(٩)
٥ ص
(١٠)
٦ ص
(١١)
٧ ص
(١٢)
٨ ص
(١٣)
٨ ص
(١٤)
١١ ص
(١٥)
١٤ ص
(١٦)
١٦ ص
(١٧)
١٧ ص
(١٨)
١٧ ص
(١٩)
١٨ ص
(٢٠)
١٨ ص
(٢١)
١٩ ص
(٢٢)
٢٠ ص
(٢٣)
٢١ ص
(٢٤)
٢٢ ص
(٢٥)
٢٥ ص
(٢٦)
٢٥ ص
(٢٧)
٢٧ ص
(٢٨)
٢٧ ص
(٢٩)
٢٩ ص
(٣٠)
٣٣ ص
(٣١)
٣٣ ص
(٣٢)
٣٤ ص
(٣٣)
٣٥ ص
(٣٤)
٣٥ ص
(٣٥)
٣٧ ص
(٣٦)
٣٩ ص
(٣٧)
٤٣ ص
(٣٨)
٤٦ ص
(٣٩)
٤٨ ص
(٤٠)
٥٠ ص
(٤١)
٥١ ص
(٤٢)
٥١ ص
(٤٣)
٥٣ ص
(٤٤)
٥٤ ص
(٤٥)
٥٥ ص
(٤٦)
٥٦ ص
(٤٧)
٥٧ ص
(٤٨)
٥٨ ص
(٤٩)
٥٩ ص
(٥٠)
٦٠ ص
(٥١)
٦١ ص
(٥٢)
٦١ ص
(٥٣)
٦١ ص
(٥٤)
٦٢ ص
(٥٥)
٦٢ ص
(٥٦)
٦٣ ص
(٥٧)
٦٤ ص
(٥٨)
٦٧ ص
(٥٩)
٦٨ ص
(٦٠)
٦٨ ص
(٦١)
٦٩ ص
(٦٢)
٧٠ ص
(٦٣)
٧٣ ص
(٦٤)
٧٤ ص
(٦٥)
٧٤ ص
(٦٦)
٧٥ ص
(٦٧)
٧٧ ص
(٦٨)
٧٨ ص
(٦٩)
٧٨ ص
(٧٠)
٧٨ ص
(٧١)
٧٩ ص
(٧٢)
٨٠ ص
(٧٣)
٨٠ ص
(٧٤)
٨١ ص
(٧٥)
٨٢ ص
(٧٦)
٨٣ ص
(٧٧)
٨٤ ص
(٧٨)
٨٥ ص
(٧٩)
٨٦ ص
(٨٠)
٨٧ ص
(٨١)
٨٨ ص
(٨٢)
٩١ ص
(٨٣)
٩٢ ص
(٨٤)
٩٢ ص
(٨٥)
٩٣ ص
(٨٦)
٩٣ ص
(٨٧)
٩٤ ص
(٨٨)
٩٦ ص
(٨٩)
٩٧ ص
(٩٠)
٩٨ ص
(٩١)
٩٨ ص
(٩٢)
١٠٠ ص
(٩٣)
١٠١ ص
(٩٤)
١٠٢ ص
(٩٥)
١٠٢ ص
(٩٦)
١٠٣ ص
(٩٧)
١٠٣ ص
(٩٨)
١٠٤ ص
(٩٩)
١٠٥ ص
(١٠٠)
١٠٦ ص
(١٠١)
١٠٦ ص
(١٠٢)
١٠٦ ص
(١٠٣)
١٠٨ ص
(١٠٤)
١٠٩ ص
(١٠٥)
١٠٩ ص
(١٠٦)
١٠٩ ص
(١٠٧)
١١٠ ص
(١٠٨)
١١٢ ص
(١٠٩)
١١٢ ص
(١١٠)
١١٢ ص
(١١١)
١١٤ ص
(١١٢)
١١٧ ص
(١١٣)
١١٨ ص
(١١٤)
١٢٠ ص
(١١٥)
١٢٠ ص
(١١٦)
١٢٠ ص
(١١٧)
١٢٣ ص
(١١٨)
١٢٦ ص
(١١٩)
١٢٧ ص
(١٢٠)
١٣١ ص
(١٢١)
١٣١ ص
(١٢٢)
١٣١ ص
(١٢٣)
١٣١ ص
(١٢٤)
١٣٣ ص
(١٢٥)
١٣٧ ص
(١٢٦)
١٤١ ص
(١٢٧)
١٤١ ص
(١٢٨)
١٤٢ ص
(١٢٩)
١٤٣ ص
(١٣٠)
١٤٤ ص
(١٣١)
١٤٥ ص
(١٣٢)
١٤٦ ص
(١٣٣)
١٤٩ ص
(١٣٤)
١٥٠ ص
(١٣٥)
١٥١ ص
(١٣٦)
١٥١ ص
(١٣٧)
١٥٢ ص
(١٣٨)
١٥٤ ص
(١٣٩)
١٥٧ ص
(١٤٠)
١٥٨ ص
(١٤١)
١٦١ ص
(١٤٢)
١٦٣ ص
(١٤٣)
١٦٤ ص
(١٤٤)
١٦٤ ص
(١٤٥)
١٦٥ ص
(١٤٦)
١٦٦ ص
(١٤٧)
١٦٦ ص
(١٤٨)
١٦٧ ص
(١٤٩)
١٦٩ ص
(١٥٠)
١٧٢ ص
(١٥١)
١٧٧ ص
(١٥٢)
١٧٩ ص
(١٥٣)
١٧٩ ص
(١٥٤)
١٧٩ ص
(١٥٥)
١٨٠ ص
(١٥٦)
١٨١ ص
(١٥٧)
١٨١ ص
(١٥٨)
١٨٣ ص
(١٥٩)
١٨٤ ص
(١٦٠)
١٨٥ ص
(١٦١)
١٨٥ ص
(١٦٢)
١٨٦ ص
(١٦٣)
١٨٦ ص
(١٦٤)
١٨٩ ص
(١٦٥)
١٩٠ ص
(١٦٦)
١٩١ ص
(١٦٧)
١٩٢ ص
(١٦٨)
١٩٥ ص
(١٦٩)
١٩٥ ص
(١٧٠)
١٩٦ ص
(١٧١)
١٩٦ ص
(١٧٢)
١٩٧ ص
(١٧٣)
١٩٨ ص
(١٧٤)
١٩٩ ص
(١٧٥)
١٩٩ ص
(١٧٦)
١٩٩ ص
(١٧٧)
٢٠٠ ص
(١٧٨)
٢٠٠ ص
(١٧٩)
٢٠١ ص
(١٨٠)
٢٠١ ص
(١٨١)
٢٠٤ ص
(١٨٢)
٢٠٦ ص
(١٨٣)
٢٠٨ ص
(١٨٤)
٢١١ ص
(١٨٥)
٢١٣ ص
(١٨٦)
٢١٣ ص
(١٨٧)
٢١٣ ص
(١٨٨)
٢١٣ ص
(١٨٩)
٢١٦ ص
(١٩٠)
٢١٦ ص
(١٩١)
٢١٧ ص
(١٩٢)
٢١٧ ص
(١٩٣)
٢٢١ ص
(١٩٤)
٢٢١ ص
(١٩٥)
٢٢٣ ص
(١٩٦)
٢٢٧ ص
(١٩٧)
٢٢٨ ص
(١٩٨)
٢٢٨ ص
(١٩٩)
٢٢٨ ص
(٢٠٠)
٢٢٩ ص
(٢٠١)
٢٣٠ ص
(٢٠٢)
٢٣٠ ص
(٢٠٣)
٢٣٠ ص
(٢٠٤)
٢٣٢ ص
(٢٠٥)
٢٣٣ ص
(٢٠٦)
٢٣٥ ص
(٢٠٧)
٢٣٦ ص
(٢٠٨)
٢٣٦ ص
(٢٠٩)
٢٣٧ ص
(٢١٠)
٢٤١ ص
(٢١١)
٢٤١ ص
(٢١٢)
٢٤٢ ص
(٢١٣)
٢٤٢ ص
(٢١٤)
٢٤٣ ص
(٢١٥)
٢٤٥ ص
(٢١٦)
٢٤٦ ص
(٢١٧)
٢٤٧ ص
(٢١٨)
٢٤٩ ص
(٢١٩)
٢٤٩ ص
(٢٢٠)
٢٤٩ ص
(٢٢١)
٢٥٠ ص
(٢٢٢)
٢٥١ ص
(٢٢٣)
٢٥١ ص
(٢٢٤)
٢٥٣ ص
(٢٢٥)
٢٥٣ ص
(٢٢٦)
٢٥٣ ص
(٢٢٧)
٢٥٤ ص
(٢٢٨)
٢٥٩ ص
(٢٢٩)
٢٥٩ ص
(٢٣٠)
٢٦١ ص
(٢٣١)
٢٦١ ص
(٢٣٢)
٢٦١ ص
(٢٣٣)
٢٦٣ ص
(٢٣٤)
٢٦٣ ص
(٢٣٥)
٢٦٤ ص
(٢٣٦)
٢٦٥ ص
(٢٣٧)
٢٦٦ ص
(٢٣٨)
٢٦٦ ص
(٢٣٩)
٢٦٧ ص
(٢٤٠)
٢٦٧ ص
(٢٤١)
٢٦٩ ص
(٢٤٢)
٢٧٠ ص
(٢٤٣)
٢٧٠ ص
(٢٤٤)
٢٧١ ص
(٢٤٥)
٢٧١ ص
(٢٤٦)
٢٧١ ص
(٢٤٧)
٢٧٢ ص
(٢٤٨)
٢٧٢ ص
(٢٤٩)
٢٧٣ ص
(٢٥٠)
٢٧٣ ص
(٢٥١)
٢٧٤ ص
(٢٥٢)
٢٧٥ ص
(٢٥٣)
٢٧٦ ص
(٢٥٤)
٢٧٧ ص
(٢٥٥)
٢٧٧ ص
(٢٥٦)
٢٧٨ ص
(٢٥٧)
٢٧٨ ص
(٢٥٨)
٢٧٩ ص
(٢٥٩)
٢٨٠ ص
(٢٦٠)
٢٨٣ ص
(٢٦١)
٢٨٤ ص
(٢٦٢)
٢٨٤ ص
(٢٦٣)
٢٨٤ ص
(٢٦٤)
٢٨٦ ص
(٢٦٥)
٢٨٧ ص
(٢٦٦)
٢٨٧ ص
(٢٦٧)
٢٨٧ ص
(٢٦٨)
٢٨٧ ص
(٢٦٩)
٢٩٠ ص
(٢٧٠)
٢٩٠ ص
(٢٧١)
٢٩١ ص
(٢٧٢)
٢٩٢ ص
(٢٧٣)
٢٩٢ ص
(٢٧٤)
٢٩٣ ص
(٢٧٥)
٢٩٣ ص
(٢٧٦)
٢٩٣ ص
(٢٧٧)
٢٩٧ ص
 
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص

قواعد فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ١٥٣


قاعده لا ضرر هيچ ربطى به ساير احكام اوليه پيدا نمى‌كند. مثلا دليل وضو مى‌گويد كه وضو واجب است، دليل روزه مى‌گويد روزه واجب است، دليل لزوم بيع هم مى‌گويد وفاى به پيمان واجب است؛ اما در كنار همه اين‌ها، حديث «لا ضرر» مى‌گويد ايراد زيان به ديگرى حرام است و بديهى است چنين حكمى هيچ گونه موضع‌گيرى و نظارتى نسبت به آن احكام ندارد.
د) به موجب نظريه امام خمينى (قدس سره)، به شرحى كه گفته شد، اصولا قاعده لا ضرر، امرى حكومتى و اجرايى است و فقط با قاعده تسليط تعارض دارد و در مقام معارضه و برخورد، محدوده دايره تسليط را كه از احكام اوليه است محدودتر مى‌كند و برخوردى با ادله ديگر ندارد. به موجب نظر ايشان، چون افرادى مانند سمرة بن جندب با سوء استفاده از احكام و عناوين اوليه، نظير تسليط، دايره اختيارات خود را به طور غير منطقى توسعه داده بودند و تحت عنوان اعمال اقتدارات مربوط به مالكيت باعث مزاحمت مردم مى‌شدند، نبى اكرم (ص) در اجراى وظايف حكومتى و رفع تضييق از مرد انصارى، قاعده لا ضرر را مقرر فرمود.
بدين ترتيب، به موجب اين نظريه، قاعده لا ضرر در ساير ابواب فقه هيچ گونه نقشى ندارد. پس در مواردى نظير وضو يا روزه يا بيع ضررى، طبق چه ضابطه‌اى تعيين تكليف مى‌شود؟ ايشان در پاسخ مى‌فرمايند: احكام كليه اين موارد در شرع انور در ادله خاصه وارد شده، به طورى كه در اين گونه موارد نيازى به تمسك به قاعده لا ضرر نيست؛ يعنى چنين نيست كه اگر قاعده لا ضرر نباشد در موارد وضو يا روزه ضررى نتوانيم حكم وجوب را برداريم. امام (قدس سره) اضافه مى‌كنند اين كه گفته شده است در خيار غبن، دليل موجه ديگرى غير از قاعده لا ضرر نداريم، صحيح نيست؛ يعنى مستند خيار غبن، طبق نظر ايشان قاعده لا ضرر نيست، زيرا مغبون شدن در معاملات در كليه زمان‌ها امكان داشته و عملا هم از قديم‌ترين دوران‌ها، معاملات غبنى اينجا و آنجا واقع مى‌شده و وجود خيار در اين گونه معاملات يك موضوع عقلايى بوده و عقلا در كليه دوران‌ها به اعتبار چنين خيارى نظر داشته‌اند و شارع هم با عدم ردّ اين بنا، آن را امضا كرده است.
ادله ديگرى نيز در خصوص خيار غبن اقامه گرديده كه مرحوم شيخ انصارى در مكاسب نقل كرده است.
امام (قدس سره) در خاتمه مى‌گويند: بر فرض كه دليل ديگرى هم نداشته باشيم، چرا بايد‌