قواعد فقه
(١)
١ ص
(٢)
١ ص
(٣)
١ ص
(٤)
١ ص
(٥)
٢ ص
(٦)
٣ ص
(٧)
٤ ص
(٨)
٥ ص
(٩)
٥ ص
(١٠)
٦ ص
(١١)
٧ ص
(١٢)
٨ ص
(١٣)
٨ ص
(١٤)
١١ ص
(١٥)
١٤ ص
(١٦)
١٦ ص
(١٧)
١٧ ص
(١٨)
١٧ ص
(١٩)
١٨ ص
(٢٠)
١٨ ص
(٢١)
١٩ ص
(٢٢)
٢٠ ص
(٢٣)
٢١ ص
(٢٤)
٢٢ ص
(٢٥)
٢٥ ص
(٢٦)
٢٥ ص
(٢٧)
٢٧ ص
(٢٨)
٢٧ ص
(٢٩)
٢٩ ص
(٣٠)
٣٣ ص
(٣١)
٣٣ ص
(٣٢)
٣٤ ص
(٣٣)
٣٥ ص
(٣٤)
٣٥ ص
(٣٥)
٣٧ ص
(٣٦)
٣٩ ص
(٣٧)
٤٣ ص
(٣٨)
٤٦ ص
(٣٩)
٤٨ ص
(٤٠)
٥٠ ص
(٤١)
٥١ ص
(٤٢)
٥١ ص
(٤٣)
٥٣ ص
(٤٤)
٥٤ ص
(٤٥)
٥٥ ص
(٤٦)
٥٦ ص
(٤٧)
٥٧ ص
(٤٨)
٥٨ ص
(٤٩)
٥٩ ص
(٥٠)
٦٠ ص
(٥١)
٦١ ص
(٥٢)
٦١ ص
(٥٣)
٦١ ص
(٥٤)
٦٢ ص
(٥٥)
٦٢ ص
(٥٦)
٦٣ ص
(٥٧)
٦٤ ص
(٥٨)
٦٧ ص
(٥٩)
٦٨ ص
(٦٠)
٦٨ ص
(٦١)
٦٩ ص
(٦٢)
٧٠ ص
(٦٣)
٧٣ ص
(٦٤)
٧٤ ص
(٦٥)
٧٤ ص
(٦٦)
٧٥ ص
(٦٧)
٧٧ ص
(٦٨)
٧٨ ص
(٦٩)
٧٨ ص
(٧٠)
٧٨ ص
(٧١)
٧٩ ص
(٧٢)
٨٠ ص
(٧٣)
٨٠ ص
(٧٤)
٨١ ص
(٧٥)
٨٢ ص
(٧٦)
٨٣ ص
(٧٧)
٨٤ ص
(٧٨)
٨٥ ص
(٧٩)
٨٦ ص
(٨٠)
٨٧ ص
(٨١)
٨٨ ص
(٨٢)
٩١ ص
(٨٣)
٩٢ ص
(٨٤)
٩٢ ص
(٨٥)
٩٣ ص
(٨٦)
٩٣ ص
(٨٧)
٩٤ ص
(٨٨)
٩٦ ص
(٨٩)
٩٧ ص
(٩٠)
٩٨ ص
(٩١)
٩٨ ص
(٩٢)
١٠٠ ص
(٩٣)
١٠١ ص
(٩٤)
١٠٢ ص
(٩٥)
١٠٢ ص
(٩٦)
١٠٣ ص
(٩٧)
١٠٣ ص
(٩٨)
١٠٤ ص
(٩٩)
١٠٥ ص
(١٠٠)
١٠٦ ص
(١٠١)
١٠٦ ص
(١٠٢)
١٠٦ ص
(١٠٣)
١٠٨ ص
(١٠٤)
١٠٩ ص
(١٠٥)
١٠٩ ص
(١٠٦)
١٠٩ ص
(١٠٧)
١١٠ ص
(١٠٨)
١١٢ ص
(١٠٩)
١١٢ ص
(١١٠)
١١٢ ص
(١١١)
١١٤ ص
(١١٢)
١١٧ ص
(١١٣)
١١٨ ص
(١١٤)
١٢٠ ص
(١١٥)
١٢٠ ص
(١١٦)
١٢٠ ص
(١١٧)
١٢٣ ص
(١١٨)
١٢٦ ص
(١١٩)
١٢٧ ص
(١٢٠)
١٣١ ص
(١٢١)
١٣١ ص
(١٢٢)
١٣١ ص
(١٢٣)
١٣١ ص
(١٢٤)
١٣٣ ص
(١٢٥)
١٣٧ ص
(١٢٦)
١٤١ ص
(١٢٧)
١٤١ ص
(١٢٨)
١٤٢ ص
(١٢٩)
١٤٣ ص
(١٣٠)
١٤٤ ص
(١٣١)
١٤٥ ص
(١٣٢)
١٤٦ ص
(١٣٣)
١٤٩ ص
(١٣٤)
١٥٠ ص
(١٣٥)
١٥١ ص
(١٣٦)
١٥١ ص
(١٣٧)
١٥٢ ص
(١٣٨)
١٥٤ ص
(١٣٩)
١٥٧ ص
(١٤٠)
١٥٨ ص
(١٤١)
١٦١ ص
(١٤٢)
١٦٣ ص
(١٤٣)
١٦٤ ص
(١٤٤)
١٦٤ ص
(١٤٥)
١٦٥ ص
(١٤٦)
١٦٦ ص
(١٤٧)
١٦٦ ص
(١٤٨)
١٦٧ ص
(١٤٩)
١٦٩ ص
(١٥٠)
١٧٢ ص
(١٥١)
١٧٧ ص
(١٥٢)
١٧٩ ص
(١٥٣)
١٧٩ ص
(١٥٤)
١٧٩ ص
(١٥٥)
١٨٠ ص
(١٥٦)
١٨١ ص
(١٥٧)
١٨١ ص
(١٥٨)
١٨٣ ص
(١٥٩)
١٨٤ ص
(١٦٠)
١٨٥ ص
(١٦١)
١٨٥ ص
(١٦٢)
١٨٦ ص
(١٦٣)
١٨٦ ص
(١٦٤)
١٨٩ ص
(١٦٥)
١٩٠ ص
(١٦٦)
١٩١ ص
(١٦٧)
١٩٢ ص
(١٦٨)
١٩٥ ص
(١٦٩)
١٩٥ ص
(١٧٠)
١٩٦ ص
(١٧١)
١٩٦ ص
(١٧٢)
١٩٧ ص
(١٧٣)
١٩٨ ص
(١٧٤)
١٩٩ ص
(١٧٥)
١٩٩ ص
(١٧٦)
١٩٩ ص
(١٧٧)
٢٠٠ ص
(١٧٨)
٢٠٠ ص
(١٧٩)
٢٠١ ص
(١٨٠)
٢٠١ ص
(١٨١)
٢٠٤ ص
(١٨٢)
٢٠٦ ص
(١٨٣)
٢٠٨ ص
(١٨٤)
٢١١ ص
(١٨٥)
٢١٣ ص
(١٨٦)
٢١٣ ص
(١٨٧)
٢١٣ ص
(١٨٨)
٢١٣ ص
(١٨٩)
٢١٦ ص
(١٩٠)
٢١٦ ص
(١٩١)
٢١٧ ص
(١٩٢)
٢١٧ ص
(١٩٣)
٢٢١ ص
(١٩٤)
٢٢١ ص
(١٩٥)
٢٢٣ ص
(١٩٦)
٢٢٧ ص
(١٩٧)
٢٢٨ ص
(١٩٨)
٢٢٨ ص
(١٩٩)
٢٢٨ ص
(٢٠٠)
٢٢٩ ص
(٢٠١)
٢٣٠ ص
(٢٠٢)
٢٣٠ ص
(٢٠٣)
٢٣٠ ص
(٢٠٤)
٢٣٢ ص
(٢٠٥)
٢٣٣ ص
(٢٠٦)
٢٣٥ ص
(٢٠٧)
٢٣٦ ص
(٢٠٨)
٢٣٦ ص
(٢٠٩)
٢٣٧ ص
(٢١٠)
٢٤١ ص
(٢١١)
٢٤١ ص
(٢١٢)
٢٤٢ ص
(٢١٣)
٢٤٢ ص
(٢١٤)
٢٤٣ ص
(٢١٥)
٢٤٥ ص
(٢١٦)
٢٤٦ ص
(٢١٧)
٢٤٧ ص
(٢١٨)
٢٤٩ ص
(٢١٩)
٢٤٩ ص
(٢٢٠)
٢٤٩ ص
(٢٢١)
٢٥٠ ص
(٢٢٢)
٢٥١ ص
(٢٢٣)
٢٥١ ص
(٢٢٤)
٢٥٣ ص
(٢٢٥)
٢٥٣ ص
(٢٢٦)
٢٥٣ ص
(٢٢٧)
٢٥٤ ص
(٢٢٨)
٢٥٩ ص
(٢٢٩)
٢٥٩ ص
(٢٣٠)
٢٦١ ص
(٢٣١)
٢٦١ ص
(٢٣٢)
٢٦١ ص
(٢٣٣)
٢٦٣ ص
(٢٣٤)
٢٦٣ ص
(٢٣٥)
٢٦٤ ص
(٢٣٦)
٢٦٥ ص
(٢٣٧)
٢٦٦ ص
(٢٣٨)
٢٦٦ ص
(٢٣٩)
٢٦٧ ص
(٢٤٠)
٢٦٧ ص
(٢٤١)
٢٦٩ ص
(٢٤٢)
٢٧٠ ص
(٢٤٣)
٢٧٠ ص
(٢٤٤)
٢٧١ ص
(٢٤٥)
٢٧١ ص
(٢٤٦)
٢٧١ ص
(٢٤٧)
٢٧٢ ص
(٢٤٨)
٢٧٢ ص
(٢٤٩)
٢٧٣ ص
(٢٥٠)
٢٧٣ ص
(٢٥١)
٢٧٤ ص
(٢٥٢)
٢٧٥ ص
(٢٥٣)
٢٧٦ ص
(٢٥٤)
٢٧٧ ص
(٢٥٥)
٢٧٧ ص
(٢٥٦)
٢٧٨ ص
(٢٥٧)
٢٧٨ ص
(٢٥٨)
٢٧٩ ص
(٢٥٩)
٢٨٠ ص
(٢٦٠)
٢٨٣ ص
(٢٦١)
٢٨٤ ص
(٢٦٢)
٢٨٤ ص
(٢٦٣)
٢٨٤ ص
(٢٦٤)
٢٨٦ ص
(٢٦٥)
٢٨٧ ص
(٢٦٦)
٢٨٧ ص
(٢٦٧)
٢٨٧ ص
(٢٦٨)
٢٨٧ ص
(٢٦٩)
٢٩٠ ص
(٢٧٠)
٢٩٠ ص
(٢٧١)
٢٩١ ص
(٢٧٢)
٢٩٢ ص
(٢٧٣)
٢٩٢ ص
(٢٧٤)
٢٩٣ ص
(٢٧٥)
٢٩٣ ص
(٢٧٦)
٢٩٣ ص
(٢٧٧)
٢٩٧ ص
 
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص

قواعد فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ٢٨٤


به انتفاع براى وى ثابت است.
ناگفته پيدا است كه در برخى موارد، موضوع قاعده سبق كاملا جدا از قواعد ديگر است، مثل موارد مشتركات كه يكى از موضوع‌هاى قاعده سبق است و به هيچ وجه قواعد سه‌گانه ديگر در آن مطرح نخواهند شد.
١. مستندات قاعده
الف) سيره
مسلمانان و متشرعين اين گونه حق را براى شخص سابق قائلند و على الظاهر اين امر از تأسيسات شرعى نيست، بلكه امرى است عقلايى كه حتى قبل از شرع نيز وجود داشته و شرع نه فقط آن را ردع و منع نكرده، بلكه امضا كرده است. بنابراين مى‌توان گفت اگر فقها بر اين امر ادعاى اجماع مى‌كنند، چنين اجماعى از تعبدات شرعى نيست، بلكه اتفاق نظر آنان به حكم ارتكاز عقلايى است. شيخ طوسى مى‌گويد: «هرگاه كسى به يكى از مكان‌هاى عمومى زودتر از ديگرى دست يابد، نسبت به آن حق اولويت دارد، زيرا اين امر عادت و عرف جارى در طول عصرها و زمان‌ها بوده كه مردم چنين مى‌كرده و هيچ كس منكر آن نبوده است». [١]
ب) روايات
روايات متعددى از طريق عامه و خاصه واصل شده كه حاكى از مشروعيت حق سبق و دال بر امضاى شرع نسبت به سيره مردم است كه در زير به چند نمونه از آن‌ها اشاره مى‌شود:
يك) رسول اللّه (ص) فرموده است: «من سبق الى ما لم يسبق اليه مسلم فهو احقّ بها»: [٢] هر كس به موضعى كه مسلمان ديگرى قبلا به آن پيشى نگرفته، دست يابد، نسبت به آن حق‌


[١] المبسوط، ج ٣، ص ٢٧٦: «اذا سبق [احد] الى موضع من تلك المواضع [العامّه] كان احق بها من غيره، لان ذلك جرت به عادة اهل الامصار يفعلون ذلك،و لا ينكره احد».
[٢] مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ١٤٩. بيهقى اين روايت را به اين صورتدرآورده است: «من سبقالى ما لم يسبقه اليه مسلم فهو له».(السنن الكبرى، ج ٦، ص ١٤٢).