قواعد فقه
(١)
١ ص
(٢)
١ ص
(٣)
١ ص
(٤)
١ ص
(٥)
٢ ص
(٦)
٣ ص
(٧)
٤ ص
(٨)
٥ ص
(٩)
٥ ص
(١٠)
٦ ص
(١١)
٧ ص
(١٢)
٨ ص
(١٣)
٨ ص
(١٤)
١١ ص
(١٥)
١٤ ص
(١٦)
١٦ ص
(١٧)
١٧ ص
(١٨)
١٧ ص
(١٩)
١٨ ص
(٢٠)
١٨ ص
(٢١)
١٩ ص
(٢٢)
٢٠ ص
(٢٣)
٢١ ص
(٢٤)
٢٢ ص
(٢٥)
٢٥ ص
(٢٦)
٢٥ ص
(٢٧)
٢٧ ص
(٢٨)
٢٧ ص
(٢٩)
٢٩ ص
(٣٠)
٣٣ ص
(٣١)
٣٣ ص
(٣٢)
٣٤ ص
(٣٣)
٣٥ ص
(٣٤)
٣٥ ص
(٣٥)
٣٧ ص
(٣٦)
٣٩ ص
(٣٧)
٤٣ ص
(٣٨)
٤٦ ص
(٣٩)
٤٨ ص
(٤٠)
٥٠ ص
(٤١)
٥١ ص
(٤٢)
٥١ ص
(٤٣)
٥٣ ص
(٤٤)
٥٤ ص
(٤٥)
٥٥ ص
(٤٦)
٥٦ ص
(٤٧)
٥٧ ص
(٤٨)
٥٨ ص
(٤٩)
٥٩ ص
(٥٠)
٦٠ ص
(٥١)
٦١ ص
(٥٢)
٦١ ص
(٥٣)
٦١ ص
(٥٤)
٦٢ ص
(٥٥)
٦٢ ص
(٥٦)
٦٣ ص
(٥٧)
٦٤ ص
(٥٨)
٦٧ ص
(٥٩)
٦٨ ص
(٦٠)
٦٨ ص
(٦١)
٦٩ ص
(٦٢)
٧٠ ص
(٦٣)
٧٣ ص
(٦٤)
٧٤ ص
(٦٥)
٧٤ ص
(٦٦)
٧٥ ص
(٦٧)
٧٧ ص
(٦٨)
٧٨ ص
(٦٩)
٧٨ ص
(٧٠)
٧٨ ص
(٧١)
٧٩ ص
(٧٢)
٨٠ ص
(٧٣)
٨٠ ص
(٧٤)
٨١ ص
(٧٥)
٨٢ ص
(٧٦)
٨٣ ص
(٧٧)
٨٤ ص
(٧٨)
٨٥ ص
(٧٩)
٨٦ ص
(٨٠)
٨٧ ص
(٨١)
٨٨ ص
(٨٢)
٩١ ص
(٨٣)
٩٢ ص
(٨٤)
٩٢ ص
(٨٥)
٩٣ ص
(٨٦)
٩٣ ص
(٨٧)
٩٤ ص
(٨٨)
٩٦ ص
(٨٩)
٩٧ ص
(٩٠)
٩٨ ص
(٩١)
٩٨ ص
(٩٢)
١٠٠ ص
(٩٣)
١٠١ ص
(٩٤)
١٠٢ ص
(٩٥)
١٠٢ ص
(٩٦)
١٠٣ ص
(٩٧)
١٠٣ ص
(٩٨)
١٠٤ ص
(٩٩)
١٠٥ ص
(١٠٠)
١٠٦ ص
(١٠١)
١٠٦ ص
(١٠٢)
١٠٦ ص
(١٠٣)
١٠٨ ص
(١٠٤)
١٠٩ ص
(١٠٥)
١٠٩ ص
(١٠٦)
١٠٩ ص
(١٠٧)
١١٠ ص
(١٠٨)
١١٢ ص
(١٠٩)
١١٢ ص
(١١٠)
١١٢ ص
(١١١)
١١٤ ص
(١١٢)
١١٧ ص
(١١٣)
١١٨ ص
(١١٤)
١٢٠ ص
(١١٥)
١٢٠ ص
(١١٦)
١٢٠ ص
(١١٧)
١٢٣ ص
(١١٨)
١٢٦ ص
(١١٩)
١٢٧ ص
(١٢٠)
١٣١ ص
(١٢١)
١٣١ ص
(١٢٢)
١٣١ ص
(١٢٣)
١٣١ ص
(١٢٤)
١٣٣ ص
(١٢٥)
١٣٧ ص
(١٢٦)
١٤١ ص
(١٢٧)
١٤١ ص
(١٢٨)
١٤٢ ص
(١٢٩)
١٤٣ ص
(١٣٠)
١٤٤ ص
(١٣١)
١٤٥ ص
(١٣٢)
١٤٦ ص
(١٣٣)
١٤٩ ص
(١٣٤)
١٥٠ ص
(١٣٥)
١٥١ ص
(١٣٦)
١٥١ ص
(١٣٧)
١٥٢ ص
(١٣٨)
١٥٤ ص
(١٣٩)
١٥٧ ص
(١٤٠)
١٥٨ ص
(١٤١)
١٦١ ص
(١٤٢)
١٦٣ ص
(١٤٣)
١٦٤ ص
(١٤٤)
١٦٤ ص
(١٤٥)
١٦٥ ص
(١٤٦)
١٦٦ ص
(١٤٧)
١٦٦ ص
(١٤٨)
١٦٧ ص
(١٤٩)
١٦٩ ص
(١٥٠)
١٧٢ ص
(١٥١)
١٧٧ ص
(١٥٢)
١٧٩ ص
(١٥٣)
١٧٩ ص
(١٥٤)
١٧٩ ص
(١٥٥)
١٨٠ ص
(١٥٦)
١٨١ ص
(١٥٧)
١٨١ ص
(١٥٨)
١٨٣ ص
(١٥٩)
١٨٤ ص
(١٦٠)
١٨٥ ص
(١٦١)
١٨٥ ص
(١٦٢)
١٨٦ ص
(١٦٣)
١٨٦ ص
(١٦٤)
١٨٩ ص
(١٦٥)
١٩٠ ص
(١٦٦)
١٩١ ص
(١٦٧)
١٩٢ ص
(١٦٨)
١٩٥ ص
(١٦٩)
١٩٥ ص
(١٧٠)
١٩٦ ص
(١٧١)
١٩٦ ص
(١٧٢)
١٩٧ ص
(١٧٣)
١٩٨ ص
(١٧٤)
١٩٩ ص
(١٧٥)
١٩٩ ص
(١٧٦)
١٩٩ ص
(١٧٧)
٢٠٠ ص
(١٧٨)
٢٠٠ ص
(١٧٩)
٢٠١ ص
(١٨٠)
٢٠١ ص
(١٨١)
٢٠٤ ص
(١٨٢)
٢٠٦ ص
(١٨٣)
٢٠٨ ص
(١٨٤)
٢١١ ص
(١٨٥)
٢١٣ ص
(١٨٦)
٢١٣ ص
(١٨٧)
٢١٣ ص
(١٨٨)
٢١٣ ص
(١٨٩)
٢١٦ ص
(١٩٠)
٢١٦ ص
(١٩١)
٢١٧ ص
(١٩٢)
٢١٧ ص
(١٩٣)
٢٢١ ص
(١٩٤)
٢٢١ ص
(١٩٥)
٢٢٣ ص
(١٩٦)
٢٢٧ ص
(١٩٧)
٢٢٨ ص
(١٩٨)
٢٢٨ ص
(١٩٩)
٢٢٨ ص
(٢٠٠)
٢٢٩ ص
(٢٠١)
٢٣٠ ص
(٢٠٢)
٢٣٠ ص
(٢٠٣)
٢٣٠ ص
(٢٠٤)
٢٣٢ ص
(٢٠٥)
٢٣٣ ص
(٢٠٦)
٢٣٥ ص
(٢٠٧)
٢٣٦ ص
(٢٠٨)
٢٣٦ ص
(٢٠٩)
٢٣٧ ص
(٢١٠)
٢٤١ ص
(٢١١)
٢٤١ ص
(٢١٢)
٢٤٢ ص
(٢١٣)
٢٤٢ ص
(٢١٤)
٢٤٣ ص
(٢١٥)
٢٤٥ ص
(٢١٦)
٢٤٦ ص
(٢١٧)
٢٤٧ ص
(٢١٨)
٢٤٩ ص
(٢١٩)
٢٤٩ ص
(٢٢٠)
٢٤٩ ص
(٢٢١)
٢٥٠ ص
(٢٢٢)
٢٥١ ص
(٢٢٣)
٢٥١ ص
(٢٢٤)
٢٥٣ ص
(٢٢٥)
٢٥٣ ص
(٢٢٦)
٢٥٣ ص
(٢٢٧)
٢٥٤ ص
(٢٢٨)
٢٥٩ ص
(٢٢٩)
٢٥٩ ص
(٢٣٠)
٢٦١ ص
(٢٣١)
٢٦١ ص
(٢٣٢)
٢٦١ ص
(٢٣٣)
٢٦٣ ص
(٢٣٤)
٢٦٣ ص
(٢٣٥)
٢٦٤ ص
(٢٣٦)
٢٦٥ ص
(٢٣٧)
٢٦٦ ص
(٢٣٨)
٢٦٦ ص
(٢٣٩)
٢٦٧ ص
(٢٤٠)
٢٦٧ ص
(٢٤١)
٢٦٩ ص
(٢٤٢)
٢٧٠ ص
(٢٤٣)
٢٧٠ ص
(٢٤٤)
٢٧١ ص
(٢٤٥)
٢٧١ ص
(٢٤٦)
٢٧١ ص
(٢٤٧)
٢٧٢ ص
(٢٤٨)
٢٧٢ ص
(٢٤٩)
٢٧٣ ص
(٢٥٠)
٢٧٣ ص
(٢٥١)
٢٧٤ ص
(٢٥٢)
٢٧٥ ص
(٢٥٣)
٢٧٦ ص
(٢٥٤)
٢٧٧ ص
(٢٥٥)
٢٧٧ ص
(٢٥٦)
٢٧٨ ص
(٢٥٧)
٢٧٨ ص
(٢٥٨)
٢٧٩ ص
(٢٥٩)
٢٨٠ ص
(٢٦٠)
٢٨٣ ص
(٢٦١)
٢٨٤ ص
(٢٦٢)
٢٨٤ ص
(٢٦٣)
٢٨٤ ص
(٢٦٤)
٢٨٦ ص
(٢٦٥)
٢٨٧ ص
(٢٦٦)
٢٨٧ ص
(٢٦٧)
٢٨٧ ص
(٢٦٨)
٢٨٧ ص
(٢٦٩)
٢٩٠ ص
(٢٧٠)
٢٩٠ ص
(٢٧١)
٢٩١ ص
(٢٧٢)
٢٩٢ ص
(٢٧٣)
٢٩٢ ص
(٢٧٤)
٢٩٣ ص
(٢٧٥)
٢٩٣ ص
(٢٧٦)
٢٩٣ ص
(٢٧٧)
٢٩٧ ص
 
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص

قواعد فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ١٥٥


معتقدند.
٣. نه عدم تصرف مالك در ملك خودش موجب ضرر است و نه تصرف او موجب نفع براى خودش مى‌شود. در اين صورت فقها متفقا عقيده دارند كه قاعده لا ضرر حاكم است.
در حالت اول كه تصرف مالك موجب عدم انتفاع غير است، يعنى ضرر به منفعت ديگرى وارد مى‌آيد، فقها گفته‌اند كه بى‌ترديد اين مورد از مصاديق اجراى قاعده لا ضرر نيست، بلكه اصل تسليط حكومت دارد و شخص مى‌تواند در ملك خود تصرف كند.
در آن حالت كه تصرف مالك در ملك خودش موجب ضرر غير و انتفاع خود او مى‌شود، به نحوى كه اگر تصرف را ترك كند، ضرر به منفعت خودش وارد مى‌شود، ميان فقها در مورد حاكميت هر يك از دو قاعده فوق الذكر اختلاف نظر وجود دارد. از عبارت مرحوم شيخ انصارى چنين استفاده مى‌شود كه ايشان در اين مورد، تصرف مالك را جايز دانسته‌اند؛ يعنى به حاكميت قاعده تسليط عقيده دارند، زيرا معتقدند قاعده نفى ضرر، هم درباره غير جارى است و هم درباره خود مالك. پس در اين حالت كه تصرف به ديگرى و عدم تصرف به خود مالك ضرر وارد مى‌آورد، قاعده تسليط حكومت دارد؛ چرا كه در مقام تعارض، دو ضرر فوق الذكر تساقط مى‌كنند و قاعده تسليط بلامعارض باقى مى‌ماند.
در حالت ديگر كه تصرف مالك در ملك خودش از روى احتياج و به نحوى است كه عدم تصرف موجب ضررش مى‌گردد، با توجه به نظر فقها استنباط مى‌شود كه رعايت جانب مالك مقدم است و باز طبق قاعده تسليط عمل مى‌شود؛ زيرا عدم تصرف موجب ضرر مى‌گردد و فرقش با صورت قبل اين است كه در صورت قبل، عدم تصرف موجب «عدم انتفاع» مالك مى‌شد.
در حالت سوم، تصرف مالك در ملك خود نه از روى احتياج است و نه به منظور انتفاع لازم است، بلكه مالك به دلخواه يا به لحاظ لهو و لعب يا عبث در ملك خود تصرفاتى مى‌كند. در اينجا فقها عقيده دارند كه قاعده لا ضرر حاكم است و فرقى نمى‌كند كه مالك در تصرفاتش قصد اضرار به غير داشته باشد يا نه. داستان سمرة بن جندب با اين حالت منطبق است؛ زيرا سمره مى‌توانسته از آن راه نرود يا درختش را بفروشد و آن چنان ضررى بر او وارد نيايد، ولى به هيچ يك از اين شقوق عمل نمى‌كرد و با اصرار به حق عبور، قصد اضرار به مرد انصارى را داشت كه پيغمبر (ص) با وضع قاعده لا ضرر‌