قواعد فقه - محقق داماد‌، سيد مصطفى - الصفحة ١٣٦

‌
وجود ندارد و همسايه مجاور مى‌تواند به منظور ايجاد ساتر براى ملك خود، ديوار را دوباره به هزينه خودش بسازد. در همين مورد از حضرت صادق (ع) پرسيده شد در چنين فرضى بدون اين كه ديوار خود به خود خراب شود، آيا مالك ديوار بدون هر گونه ضرورتى حق دارد به منظور اضرار به همسايه، آن را خراب كند؟ حضرت (ع) فرمود:
چنين حقى ندارد، زيرا بنا به فرموده رسول اكرم (ص) لا ضرر و لا ضرار. [١]
در رواياتى كه نقل شد به نوعى، جمله «لا ضرر و لا ضرار» به چشم مى‌خورد. بايد دانست روايات ديگرى نيز از ائمه اطهار (ع) نقل شده‌اند كه هر چند در آن‌ها جمله فوق الذكر نيامده، ولى روايت از نظر معنا و مدلول بر آن استوار است. مثلا صاحب كافى [٢] از هارون بن حمزه غنوى از حضرت صادق (ع) روايتى بدين نحو نقل كرده است كه شخصى شتر مريضى را به قيمتى كم مى‌خرد تا بكشد و از گوشت و پوستش استفاده كند، اما شخصى مى‌آيد و پوست و سر شتر را از خريدار مى‌خرد و بعد از آن اتفاقا شتر سلامتى خود را بازمى‌يابد و در نتيجه قيمتش بالا مى‌رود و شخص ثالث پوست و سر شتر را مطالبه مى‌كند. در اين مورد امام (ع) فرمود: مقدار ترقى قيمت پوست و سر شتر را به مبلغ پرداختى ثالث اضافه كرده به او بدهند و سپس فرمود مشترى حق ندارد نحر شتر و تسليم سر و پوست آن را مطالبه كند؛ زيرا اين درخواست موجب اضرار خريدار شتر مى‌گردد.
به موجب روايت ديگرى كه مرحوم كلينى نقل كرده: شخصى به نام محمد بن حسين مى‌گويد: به حضرت ابى محمد (ع) نوشتم كه شخصى قناتى دارد و ديگرى در جوار او قصد حفر قنات دارد. با توجه به وضعيت محل چه مقدار بايد رعايت حريم كند كه به صاحب قنات ديگر ضرر نرساند. حضرت (ع) در پاسخ نوشت: «على حسب ان لا تضرّ إحداهما بالاخرى»، يعنى به گونه‌اى كه يكى به ديگرى ضرر نرساند. [٣]
از سؤال و پاسخ معلوم است كه در ذهن سؤال‌كننده لزوم عدم اضرار به غير، جزء باورش بوده و به همين علت مى‌پرسد چقدر فاصله بگيرد كه موجب ضرر ديگرى نشود؟ يعنى سؤال از اصل حكم نيست كه آيا عمل مى‌تواند موجب اضرار باشد يا خير، بلكه فقط مى‌پرسد چه مقدار بايد فاصله بگيرد؟ و به عبارت ديگر، شبهه، حكميه نيست،