الأربعين في أصول الدين
(١)
٥ ص
(٢)
٦ ص
(٣)
١٧ ص
(٤)
١٩ ص
(٥)
١٩ ص
(٦)
١٩ ص
(٧)
٢٣ ص
(٨)
٢٩ ص
(٩)
٣٢ ص
(١٠)
٣٢ ص
(١١)
٣٢ ص
(١٢)
٣٢ ص
(١٣)
٣٤ ص
(١٤)
٤٩ ص
(١٥)
٤٩ ص
(١٦)
٤٩ ص
(١٧)
٥٠ ص
(١٨)
٥١ ص
(١٩)
٥٢ ص
(٢٠)
٥٦ ص
(٢١)
٦٦ ص
(٢٢)
٦٧ ص
(٢٣)
٨٢ ص
(٢٤)
٨٢ ص
(٢٥)
٨٢ ص
(٢٦)
٨٢ ص
(٢٧)
٨٤ ص
(٢٨)
٨٥ ص
(٢٩)
٨٥ ص
(٣٠)
٨٧ ص
(٣١)
٨٩ ص
(٣٢)
٩١ ص
(٣٣)
١٠١ ص
(٣٤)
١٠١ ص
(٣٥)
١٠١ ص
(٣٦)
١٠٢ ص
(٣٧)
١٠٣ ص
(٣٨)
١٠٣ ص
(٣٩)
١٠٣ ص
(٤٠)
١٠٤ ص
(٤١)
١٠٥ ص
(٤٢)
١١٦ ص
(٤٣)
١١٨ ص
(٤٤)
١١٩ ص
(٤٥)
١٢١ ص
(٤٦)
١٢٢ ص
(٤٧)
١٢٢ ص
(٤٨)
١٢٣ ص
(٤٩)
١٢٤ ص
(٥٠)
١٣٢ ص
(٥١)
١٣٨ ص
(٥٢)
١٤٠ ص
(٥٣)
١٤١ ص
(٥٤)
١٤٣ ص
(٥٥)
١٤٣ ص
(٥٦)
١٤٩ ص
(٥٧)
١٥٢ ص
(٥٨)
١٦٥ ص
(٥٩)
١٦٨ ص
(٦٠)
١٧٠ ص
(٦١)
١٧٠ ص
(٦٢)
١٧١ ص
(٦٣)
١٧٢ ص
(٦٤)
١٧٤ ص
(٦٥)
١٧٤ ص
(٦٦)
١٧٤ ص
(٦٧)
١٧٤ ص
(٦٨)
١٧٧ ص
(٦٩)
١٧٧ ص
(٧٠)
١٧٧ ص
(٧١)
١٧٨ ص
(٧٢)
١٧٩ ص
(٧٣)
١٧٩ ص
(٧٤)
١٨٠ ص
(٧٥)
١٨١ ص
(٧٦)
١٨١ ص
(٧٧)
١٨٢ ص
(٧٨)
١٨٢ ص
(٧٩)
١٨٥ ص
(٨٠)
١٨٨ ص
(٨١)
١٨٨ ص
(٨٢)
١٨٨ ص
(٨٣)
١٩٠ ص
(٨٤)
١٩٠ ص
(٨٥)
١٩٠ ص
(٨٦)
١٩١ ص
(٨٧)
١٩١ ص
(٨٨)
١٩١ ص
(٨٩)
١٩٢ ص
(٩٠)
١٩٣ ص
(٩١)
١٩٣ ص
(٩٢)
١٩٤ ص
(٩٣)
١٩٤ ص
(٩٤)
١٩٨ ص
(٩٥)
١٩٩ ص
(٩٦)
٢٠١ ص
(٩٧)
٢٠٣ ص
(٩٨)
٢٠٥ ص
(٩٩)
٢٠٥ ص
(١٠٠)
٢٠٧ ص
(١٠١)
٢٠٧ ص
(١٠٢)
٢٠٨ ص
(١٠٣)
٢١٠ ص
(١٠٤)
٢١١ ص
(١٠٥)
٢١٤ ص
(١٠٦)
٢١٥ ص
(١٠٧)
٢١٨ ص
(١٠٨)
٢١٩ ص
(١٠٩)
٢٢٠ ص
(١١٠)
٢٢١ ص
(١١١)
٢٢١ ص
(١١٢)
٢٢٢ ص
(١١٣)
٢٢٢ ص
(١١٤)
٢٢٤ ص
(١١٥)
٢٢٧ ص
(١١٦)
٢٢٨ ص
(١١٧)
٢٢٨ ص
(١١٨)
٢٢٨ ص
(١١٩)
٢٢٩ ص
(١٢٠)
٢٢٩ ص
(١٢١)
٢٣٠ ص
(١٢٢)
٢٣١ ص
(١٢٣)
٢٣١ ص
(١٢٤)
٢٣٢ ص
(١٢٥)
٢٣٤ ص
(١٢٦)
٢٣٦ ص
(١٢٧)
٢٣٦ ص
(١٢٨)
٢٣٦ ص
(١٢٩)
٢٣٨ ص
(١٣٠)
٢٣٩ ص
(١٣١)
٢٣٩ ص
(١٣٢)
٢٤٢ ص
(١٣٣)
٢٤٤ ص
(١٣٤)
٢٤٤ ص
(١٣٥)
٢٤٤ ص
(١٣٦)
٢٤٧ ص
(١٣٧)
٢٥٢ ص
(١٣٨)
٢٥٢ ص
(١٣٩)
٢٥٢ ص
(١٤٠)
٢٥٤ ص
(١٤١)
٢٥٧ ص
(١٤٢)
٢٥٧ ص
(١٤٣)
٢٥٧ ص
(١٤٤)
٢٥٧ ص
(١٤٥)
٢٥٧ ص
(١٤٦)
٢٥٩ ص
(١٤٧)
٢٥٩ ص
(١٤٨)
٢٦٠ ص
(١٤٩)
٢٦٤ ص
(١٥٠)
٢٦٦ ص
(١٥١)
٢٦٦ ص
(١٥٢)
٢٦٦ ص
(١٥٣)
٢٦٦ ص
(١٥٤)
٢٦٨ ص
(١٥٥)
٢٦٩ ص
(١٥٦)
٢٦٩ ص
(١٥٧)
٢٧٠ ص
(١٥٨)
٢٧١ ص
(١٥٩)
٢٧١ ص
(١٦٠)
٢٧٢ ص
(١٦١)
٢٧٣ ص
(١٦٢)
٢٧٣ ص
(١٦٣)
٢٧٤ ص
(١٦٤)
٢٧٤ ص
(١٦٥)
٢٧٤ ص
(١٦٦)
٢٧٥ ص
(١٦٧)
٢٧٥ ص
(١٦٨)
٢٧٦ ص
(١٦٩)
٢٧٦ ص
(١٧٠)
٢٧٧ ص
(١٧١)
٢٧٧ ص
(١٧٢)
٢٧٨ ص
(١٧٣)
٢٧٨ ص
(١٧٤)
٢٧٨ ص
(١٧٥)
٢٧٩ ص
(١٧٦)
٢٧٩ ص
(١٧٧)
٢٨٠ ص
(١٧٨)
٢٨٠ ص
(١٧٩)
٢٨٠ ص
(١٨٠)
٢٨١ ص
(١٨١)
٢٨١ ص
(١٨٢)
٢٨٣ ص
(١٨٣)
٢٨٣ ص
(١٨٤)
٢٨٣ ص
(١٨٥)
٢٨٤ ص
(١٨٦)
٢٨٤ ص
(١٨٧)
٢٩٢ ص
(١٨٨)
٢٩٥ ص
(١٨٩)
٢٩٥ ص
(١٩٠)
٢٩٦ ص
(١٩١)
٢٩٨ ص
(١٩٢)
٢٩٨ ص
(١٩٣)
٣٠١ ص
(١٩٤)
٣٠٨ ص
(١٩٥)
٣٠٨ ص
(١٩٦)
٣١٠ ص
(١٩٧)
٣١٠ ص
(١٩٨)
٣١٢ ص
(١٩٩)
٣١٩ ص
(٢٠٠)
٣١٩ ص
(٢٠١)
٣٢٠ ص
(٢٠٢)
٣٢١ ص
(٢٠٣)
٣٢٧ ص
(٢٠٤)
٣٣٣ ص
(٢٠٥)
٣٣٥ ص
(٢٠٦)
٣٣٥ ص
(٢٠٧)
٣٣٨ ص
(٢٠٨)
٣٣٨ ص
(٢٠٩)
٣٣٩ ص
(٢١٠)
٣٤٠ ص
(٢١١)
٣٤٣ ص
(٢١٢)
٣٤٣ ص
(٢١٣)
٣٤٤ ص
(٢١٤)
٣٤٦ ص
(٢١٥)
٣٥٠ ص
 
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص

الأربعين في أصول الدين - الرازي، فخر الدين - الصفحة ١٠٥

وقت معين، طلب لحدوثه علة و سببا. و ذلك يدل على أن افتقار رجحان الجائز الى المرجح أمر مقرر فى بداهة العقول.

القول الثانى: ان هذه المقدمة برهانية. و أحسن ما قيل فى هذا المقام: ان الاستواء و الرجحان متناقضان متنافيان، و لما ثبت أن ماهية الممكن مقتضيه للاستواء، فلو حصل الرجحان أيضا، لاجتمع النقيضان و هو محال.

و عندى: أن هذه الحجة ضعيفة. لأن التناقض انما يلزم لو كانت الماهية مقتضية للاستواء أو مقتضية للرجحان أيضا. أما من يقول:

الماهية مقتضية للاستواء. و أما الرجحان فانه حصل لا لعلة البتة، لا لذاته و لا لغيره، لم يلزم التناقض على هذا القول. و الأقوى أن يقال: الممكن هو الّذي يكون العدم و الوجود بالنسبة إليه على التساوى، و الشي‌ء الّذي يكون كذلك، امتنع أن يدخل فى الوجود، الا بعد أن يصير وجوده راجحا على عدمه. و ذلك الرجحان يجب أن يكون صفة لشي‌ء آخر سابق على وجوده، فيمتنع أن يكون محل ذلك الرجحان، هو وجوده. لأن ذلك الرجحان لو كان صفة لوجوده، لكان متأخرا عن وجوده. لكنا قد بينا أنه متقدم على وجوده. فيحصل الدور، و هو محال فاذن ذلك الرجحان، يجب أن يكون صفة لشي‌ء آخر، يلزم من وجوده. و ذلك هو المؤثر. فثبت: أن كل ممكن فهو مفتقر الى المؤثر.

و يمكن تقرير هذه المقدمة بناء على قول الفلاسفة من وجه آخر:

و ذلك أنهم قالوا: الزمان يمتنع أن يكون له مبدأ و منتهى. لأنا لو فرضنا للزمان أولا، لكان عدمه سابقا على وجوده بالزمان. و السبق بالزمان لا يحصل الا مع وجود الزمان فيلزم أن يقال: الزمان كان موجودا قبل أن كان موجودا. و ذلك محال.