الصحيح من سيرة الإمام علي (عليه السلام)
(١)
٥ ص
(٢)
٣٣ ص
(٣)
٦٥ ص
(٤)
١٠١ ص
(٥)
١٣٩ ص
(٦)
١٧٣ ص
(٧)
٢١١ ص
(٨)
٢٦٣ ص
(٩)
٢٩٧ ص
(١٠)
٥ ص
(١١)
٧ ص
(١٢)
٩ ص
(١٣)
١٥ ص
(١٤)
١٦ ص
(١٥)
١٩ ص
(١٦)
٢١ ص
(١٧)
٢٥ ص
(١٨)
٢٩ ص
(١٩)
٣٣ ص
(٢٠)
٣٥ ص
(٢١)
٧٠ ص
(٢٢)
٧١ ص
(٢٣)
٧٢ ص
(٢٤)
٧٣ ص
(٢٥)
٧٤ ص
(٢٦)
٧٥ ص
(٢٧)
٧٦ ص
(٢٨)
٧٧ ص
(٢٩)
٧٨ ص
(٣٠)
٦٥ ص
(٣١)
٧٩ ص
(٣٢)
٩٠ ص
(٣٣)
٩١ ص
(٣٤)
٩٢ ص
(٣٥)
٩٣ ص
(٣٦)
٩٤ ص
(٣٧)
٩٥ ص
(٣٨)
٩٦ ص
(٣٩)
٩٧ ص
(٤٠)
٩٨ ص
(٤١)
٩٩ ص
(٤٢)
١٥٠ ص
(٤٣)
١٥١ ص
(٤٤)
١٥٢ ص
(٤٥)
١٠١ ص
(٤٦)
١٥٣ ص
(٤٧)
١٥٤ ص
(٤٨)
١٥٥ ص
(٤٩)
١٥٦ ص
(٥٠)
١٥٧ ص
(٥١)
١٥٨ ص
(٥٢)
١٥٩ ص
(٥٣)
١٦٠ ص
(٥٤)
١٦١ ص
(٥٥)
١٦٢ ص
(٥٦)
١٦٣ ص
(٥٧)
١٦٤ ص
(٥٨)
١٦٥ ص
(٥٩)
١٦٦ ص
(٦٠)
١٦٧ ص
(٦١)
١٦٨ ص
(٦٢)
١٦٩ ص
(٦٣)
١٩٠ ص
(٦٤)
١٩١ ص
(٦٥)
١٩٢ ص
(٦٦)
١٩٣ ص
(٦٧)
١٩٤ ص
(٦٨)
١٩٥ ص
(٦٩)
١٩٦ ص
(٧٠)
١٣٩ ص
(٧١)
١٩٧ ص
(٧٢)
١٩٨ ص
(٧٣)
١٩٩ ص
(٧٤)
٢١٠ ص
(٧٥)
٢١١ ص
(٧٦)
٢١٢ ص
(٧٧)
٢١٣ ص
(٧٨)
٢١٤ ص
(٧٩)
٢١٥ ص
(٨٠)
٢١٦ ص
(٨١)
٢١٧ ص
(٨٢)
٢١٨ ص
(٨٣)
٢١٩ ص
(٨٤)
٢٥٠ ص
(٨٥)
٢٥١ ص
(٨٦)
٢٥٢ ص
(٨٧)
٢٥٣ ص
(٨٨)
٢٥٤ ص
(٨٩)
٢٥٥ ص
(٩٠)
١٧٣ ص
(٩١)
٢٥٦ ص
(٩٢)
٢٥٧ ص
(٩٣)
٢٥٨ ص
(٩٤)
٢٥٩ ص
(٩٥)
٢٩٠ ص
(٩٦)
٢٩١ ص
(٩٧)
٢٩٢ ص
(٩٨)
٢٩٣ ص
(٩٩)
٢٩٤ ص
(١٠٠)
٢٩٥ ص
(١٠١)
٢٩٦ ص
(١٠٢)
٢٩٧ ص
(١٠٣)
٢٩٨ ص
(١٠٤)
٢١١ ص
(١٠٥)
٢٩٩ ص
(١٠٦)
٣٥٠ ص
(١٠٧)
٣٥١ ص
(١٠٨)
٣٥٢ ص
(١٠٩)
٣٥٣ ص
(١١٠)
٣٥٤ ص
(١١١)
٣٥٥ ص
(١١٢)
٣٥٦ ص
(١١٣)
٢٦٣ ص
(١١٤)
٣٥٧ ص
(١١٥)
٣٥٨ ص
(١١٦)
٣٥٩ ص
(١١٧)
٧٠٠ ص
(١١٨)
٧٠١ ص
(١١٩)
٧٠٢ ص
(١٢٠)
٧٠٣ ص
(١٢١)
٧٠٤ ص
(١٢٢)
٧٠٥ ص
(١٢٣)
٧٠٦ ص
(١٢٤)
٧٠٧ ص
(١٢٥)
٧٠٨ ص
(١٢٦)
٧٠٩ ص
(١٢٧)
٧١٠ ص
(١٢٨)
٢٩٧ ص
(١٢٩)
٧١١ ص
(١٣٠)
٧١٢ ص
(١٣١)
٧١٣ ص
(١٣٢)
٧١٤ ص
(١٣٣)
٧١٥ ص
(١٣٤)
٧١٦ ص
(١٣٥)
٧١٧ ص
(١٣٦)
٧١٨ ص
(١٣٧)
٧١٩ ص
(١٣٨)
٧٢٠ ص
(١٣٩)
٧٢١ ص
(١٤٠)
٧٢٢ ص
(١٤١)
٧٢٣ ص
(١٤٢)
٧٢٤ ص
(١٤٣)
٧٢٥ ص
(١٤٤)
٧٢٦ ص
(١٤٥)
٧٢٧ ص
(١٤٦)
٧٢٨ ص
(١٤٧)
٧٢٩ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص

الصحيح من سيرة الإمام علي (عليه السلام) - العاملي، جعفر مرتضى - الصفحة ٣٨

١ ـ إن قوله تعالى: {وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ} ليس إلا أمراً تعليمياً أخلاقياً، وليس إلزامياً يوجب التخلف عنه العقاب، وإنما يمكن أن يوجب عدم الإلتزام بمقتضاه وقوع الإنسان في بعض الأخطاء، فيكون عليه هو أن يتحمل آثارها، ويعاني من نتائجها.

٢ ـ إن الضمير في قوله: {أَمْرُهُمْ} يرجع إلى المؤمنين، والمراد به الأمر الذي يرتبط بهم؛ أي أن الشورى تكون في الأمور التي يرجع البيت والقرار فيها إلى المؤمنين وتكون من شؤونهم الخاصة بهم، وليس للشرع فيها إلزام أو مدخلية، كما في أمور معاشهم ونحوها، مما يفترض في الإنسان أن يقوم هو به. أما إذا كان ثمة قرار شرعي ف‌ـ {مَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللهُ وَرَسُولُهُ أَمْراً أَن يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ}[١] {وَأَطِيعُواْ اللهَ وَالرَّسُولَ}[٢]. فمورد الحكم، والسياسة، والإدارة، وغير ذلك، لا يمكن أن يكون شورائياً إلا إذا ثبت أن الشارع أو كله إلى المكلفين، وليس له فيه حكم، أو نظر خاص.

وقد قال العلامة الطباطبائي (رحمه الله): (والروايات في المشاورة كثيرة جداً، وموردها ما يجوز للمستشير فعله وتركه بحسب المرجحات.

وأما الأحكام الإلهية الثابتة، فلا مورد للاستشارة فيها، كما لا رخصة


[١] الآية ٣٦ من سورة الأحزاب.

[٢] الآية ١٣٢ من سورة آل عمران.