پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٠ - ٣- سؤالات گوناگون پيرامون آفرينش شيطان

سؤال ١- آيا ابليس از فرشتگان بود؟ اگر پاسخ مثبت است چرا مرتكب بزرگترين گناه شد با اين كه فرشتگان معصومند و اگر جواب آن منفى است يعنى از فرشتگان نبود، چرا در آيات قرآن نام او در زمره ملائكه ذكر شده است؟

پاسخ- به يقين او از فرشتگان نبود، چرا كه قرآن با صراحت مى‌گويد: «كانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ»، او از جن بود، سپس نافرمانى پروردگارش را كرد» [١]، ولى از آنجا كه پيش از آن در مقام اطاعت و بندگى بسيار كوشا بود در صف فرشتگان جاى گرفت و به همين دليل جزء مجموعه آنها محسوب مى‌شد و اگر در پاره‌اى از تعبيرات مانند خطبه قاصعه (خطبه ١٩٢) به عنوان ملك از او ياد شده به همين دليل است، بعلاوه خودش با صراحت مى‌گويد: «خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ»، مرا از آتش آفريدى» [٢] و مى‌دانيم آفرينش جن از آتش است نه فرشتگان، همان گونه كه در آيه ١٥ سوره الرحمن آمده: «وَ خَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ» در روايات اهل بيت- عليهم السلام- نيز به اين معنى اشاره شده است. [٣] اضافه بر اينها قرآن براى ابليس، فرزندان و ذريّه بيان كرده‌ [٤] در حالى كه فرشتگان داراى زاد و ولد نيستند.

سؤال ٢- چگونه ممكن است خداوند ابليس را بر انسانها مسلّط كند تا آنجا كه قدرت دفاع از آنها گرفته شود؟! و اضافه بر اين چه لزومى داشت كه اين موجود اغواگر و گمراه كننده آفريده شود؟! و يا پس از آفرينش به او طول عمر و مهلت داده شود تا در گمراهى فرزندان آدم بكوشد و از هيچ تلاشى مضايقه نكند؟

پاسخ- اوّلا: شيطان به صورت يك موجود پاك آفريده شد و سالها قداست و پاكى خود را حفظ كرد تا آنجا كه بر اثر اطاعت پروردگار همرديف فرشتگان شد،

[١] سوره كهف، آيه ٥٠.

[٢] سوره ص، آيه ٧٦.

[٣] مجمع البيان، جلد ١، صفحه ٨٢، ذيل آيه ٣٤ سوره بقره.

[٤] سوره كهف، آيه ٥٠.