پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٠٩ - اين همه اختلاف چرا؟

بى‌اساسى همچون «قياس» و «رأى» و «استحسان» مى‌كنند و نتايج نادرستى از آن مى‌گيرند و از آن بدتر اين كه رئيس آنها آراى ضدّ و نقيض همه آنها را «حكم اللّه مى‌شمرد» و مطابق با واقع مى‌داند.

سپس امام (ع) به ابطال نظريه تصويب (نظريه‌اى كه مى‌گويد آرا قضات و فتواى فتوا دهندگان هر چند با يكديگر در تضاد باشد همگى مطابق واقع و بر وفق حكم الهى است) مى‌پردازد و با تحليل بسيار دقيق و بيان موزون و مستدلّى اين عقيده را ابطال مى‌فرمايد و راه را براى وصول به حق، در اين مسأله مهم اسلامى كه بسيارى در آن سرگردان شده‌اند، كاملا هموار مى‌سازد.

اين خطبه در سه بخش خلاصه مى‌شود: بخش اوّل، سخن از طرز كار قضاتى به ميان مى‌آورد كه در مسير تصويب حركت مى‌كنند و همه آراى ضدّ و نقيض را «حكم اللّه» مى‌شمرند.

بخش دوّم به ابطال اين نظريه مى‌پردازد و در بخش سوّم به تناسب، از عظمت قرآن سخن مى‌گويد كه مرجع حلّ همه مشكلات و اختلافات است.

شرح و تفسير

اين همه اختلاف چرا؟

امام (ع) سخن خود را چنين شروع مى‌كند: «گاه يك دعوا در حكمى از احكام مطرح مى‌شود و «قاضى» به رأى خود در آن جا حكم مى‌كند، سپس شبيه همان دعوى نزد «قاضى ديگرى» عنوان مى‌گردد، او درست بر خلاف اوّلى حكم مى‌دهد!» (ترد على احدهم القضيّة في حكم من الاحكام فيحكم فيها برأيه، ثمّ ترد تلك القضيّة بعينها على غيره فيحكم فيها بخلاف قوله).