پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٨٣ - جاهلان عالمنما!

شرح و تفسير

جاهلان عالم‌نما!

امام (ع) بعد از توصيف جامعى كه در باره گروه اوّل بيان فرمودند به اوصاف گروه دوّم مى‌پردازد و از كسى سخن مى‌گويد كه در جهل و نادانى غوطه‌ور است، ولى خود را دانا مى‌پندارد و بى‌آن كه اسباب بزرگى آماده كند تكيه بر جاى بزرگان مى‌زند.

در مرحله اوّل پنج صفت براى چنين كسى بيان مى‌كند.

نخست اين كه «او مردى است كه انبوهى از جهل و نادانى را در خود جمع كرده است» (و رجل قمش جهلا).

با توجّه به تعبيراتى كه ارباب لغت در معنى قمش ذكر كرده‌اند كه آن را به معنى جمع و جور كردن اشياى پراكنده و بدون تناسب و نيز اشياى بى‌ارزش يا كم ارزش دانسته‌اند، نكته اين تعبير در كلام امام (ع) به خوبى روشن مى‌شود كه اين نادانهاى عالم‌نما به دنبال شبه معلوماتى مى‌روند كه نه ارزشى دارد و نه تناسب منطقى در جمع آن ديده مى‌شود.

مرحوم «علامه خويى» در شرح اين كلام مى‌گويد: منظور اين است كه مطالبى را از دهان اين و آن و از روايات غير معتبر و از طريق قياس و استحسان و منابعى از اين قبيل، جمع‌آورى مى‌كند (كه حجمش زياد امّا ارزشش بسيار كم يا بى‌ارزش است).

در دوّمين توصيف مى‌فرمايد: «او با سرعت در ميان مردم نادان به هر سو مى‌شتابد (تا مريدان و يارانى از جنس خود بر گرد خويش جمع كند.)» (موضع‌ [١] في‌

[١] «موضع» از ماده «ايضاع» به معنى سرعت در حركت است (و با اين كه از باب افعال است معنى لازم دارد نه متعدّى) و در اين جا اشاره به حركت سريع جاهلان عالم‌نما در ميان قشر جهّال است.