پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٤٨ - ٤- منظور از آسمانهاى هفتگانه چيست؟

جهان بالاست.

امّا طرفداران عقول عشره علاوه بر اين كه يك پايه فرضيّه خود را از هيأت «بطلميوس» گرفته‌اند- كه بطلان آن امروز از مسلّمات است- پايه ديگر را بر بعضى از قواعد عقليّه، (قاعده «الواحد لا يصدر منه الّا الواحد») كه اينجا جاى شرح آن نيست، گذارده‌اند.

از آنجا كه اين قاعده از نظر بسيارى از دانشمندان فاقد دليل كافى است، پايه ديگر آن نيز بى‌اعتبار خواهد شد. (دقّت كنيد) [١]

٤- منظور از آسمانهاى هفتگانه چيست؟

نه تنها در خطبه مورد بحث و بعضى ديگر از خطبه‌هاى نهج البلاغه (خطبه ٢١١)، بلكه در متن قرآن مجيد نيز سخن از «سماوات سبع» (آسمانهاى هفتگانه) به ميان آمده است. [٢] در ميان دانشمندان قديم و جديد براى آسمانهاى هفتگانه تفسيرهاى گوناگونى ديده مى‌شود كه اين جا، جاى بحث همه آنها نيست و از ميان آنها اين تفسير، صحيح‌تر به نظر مى‌رسد كه منظور از آسمانهاى هفتگانه همان معنى واقعى كلمه است، آسمان به معنى مجموعه‌اى از ستارگان و كواكب عالم بالا و منظور از عدد هفت همان عدد معروف است نه عدد تكثير به معنى بسيار، منتهى از

[١] مرحوم «خواجه نصير الدين طوسى» در «تجريد الاعتقاد» اشاره به دلايل پنج‌گانه فرضيّه عقول عشره كرده و همه را نادرست مى‌شمرد و در يك عبارت كوتاه مى‌گويد: «و ادلّة وجوده مدخولة»- براى توضيح بيشتر، به كلام خواجه و كلام علامه حلّى در شرح آن مراجعه فرماييد.

[٢] جالب اين كه در هفت آيه از قرآن، اشاره به «سموات سبع» شده است. (بقره، آيه ٢٩، اسراء ٤٤، مؤمنون ٨٦، فصّلت ١٢، طلاق ١٢، ملك ٣ و نوح ١٥) در بعضى از آيات نيز با تعبيرات ديگرى به آن اشاره شده است.