قبله همه مردم قرار داده است» (الّذى جعله قبلة للانام). [١] در هر شبانه‌روز، چندين بار رو به سوى آن مى‌كنند و مركز دايره صفوف جماعت آن، رمز وحدت همه مسلمين جهان است.

آن گاه در توصيف ديگرى از اين خانه بزرگ و مراسم واقعى حج كه عاشقان بى‌قرار الهى را به سوى خود دعوت مى‌كند، مى‌فرمايد: «آنها همچون تشنه‌كامانى كه به آبگاه مى‌روند به سوى آن مى‌آيند و همچون كبوتران به آن پناه مى‌جويند» (يردونه‌ [٢] ورود الانعام و يألهون‌ [٣] اليه ولوه الحمام‌ [٤]).

به راستى آنها كه معناى حج را درك مى‌كنند، همين گونه به سراغ خانه خدا مى‌آيند، قلب و روح خود را با آن شستشو مى‌دهند و از معنويت و روحانيّت حج با تمام وجود بهره مى‌گيرند و از شرّ شياطين و هواى نفس و بلاى گناه به آن پناه مى‌جويند، عاشقانه زمزمه لبيك سر مى‌دهند و مشتاقانه سعى صفا و مروه مى‌كنند و پروانه‌وار به گرد شمع كعبه، مى‌گردند.

[١] «انام» بعضى آن را به معناى انسانها و بعضى به معناى موجودات عاقلى كه بر روى زمين زندگى مى‌كنند اعم از جن و انس تفسير كرده‌اند، در صورت اوّل مفهوم جمله اين است كه حج تنها قبله انسانهاست و در صورت دوّم، قبله براى جن و انس هر دو محسوب مى‌شود.

بعضى آن را از ريشه «و نام» به معناى صدا دادن دانسته‌اند، سپس به همه موجودات ذى روح يا خصوص جن و انس اطلاق شده است. (تاج العروس مادّه انم).

[٢] «يردون» از مادّه «ورود» در اصل به معناى وارد شدن حيوانات تشنه به آبگاه است، سپس به هر گونه داخل شدن در هر محل اطلاق شده است.

[٣] «يألهون» بعضى آن را از ماده «اله، الوها» به معنى عبادت كردن دانسته‌اند. بنا بر اين يألهون يعنى پرستش مى‌كنند و گاه گفته شده اين ماده به معنى تحيّر است چرا كه وقتى انسان در باره ذات و صفات خدا مى‌انديشد، متحيّر مى‌شود و گاه گفته‌اند كه ماده اصلى آن وله مى‌باشد كه واو آن تبديل به همزه شده است (تعبير به ولوه در ادامه جمله بالا به صورت مفعول مطلق نيز مؤيّد اين معنى است) و وله به معناى پناه گرفتن و تضرّع كردن همراه شوق است.

[٤] «حمام» (به فتح) به معناى كبوتر و «حمام» (به كسر) به معنى مرگ است و در عبارت بالا همان معناى اول منظور است.