پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٥٨ - راه نجات اين است

آنان را بگيرد و سرانجام آنها را به مقصد برساند، امّا گروه سوّم كه هواى نفس بر آنها چيره شده و با ايمان و تقوا وداع گفته‌اند در بيراهه‌ها سرگردان گشته و در كام بدبختى‌ها سقوط مى‌كنند.

اين تعبير به خوبى نشان مى‌دهد كه تنها ايمان به معاد است كه مى‌تواند انسان را در برابر گناه و فساد حفظ كند، هر قدر اين ايمان قويتر باشد، تأثير بازدارنده آن بيشتر است.

بعضى گفته‌اند جمله‌ «شغل من الجنّة و النّار امامه» جمله خبريه‌اى است كه معنى انشا را دارد يعنى آنها كه بهشت و دوزخ را در برابر خود مجسّم مى‌بينند، بايد از زرق و برق دنيا و هوا و هوسها چشم بپوشند! ولى تفسير جمله بالا به صورت جمله خبريه نيز هيچ مشكلى ندارد يعنى اين گونه مؤمنان چشم‌پوشى از هوا و هوس خواهند كرد.

سپس با توضيحى كه در باره گروههاى سه گانه بالا بيان فرمود مردم را به پيمودن راه راست و دورى گزيدن از طرق انحرافى، ضمن بيان نشانه‌هاى آنها دعوت مى‌كند و مى‌فرمايد: «انحراف به راست و چپ سبب گمراهى و ضلالت است و راه ميانه و مستقيم، جاده وسيع (الهى) است» (اليمين و الشّمال مضلّة [١]، و الطّريق الوسطى هى الجادّة).

اين سخن اشاره به همان مسأله معروفى است كه مى‌گوييم راه مستقيم به سوى هدف يك راه بيش نيست و در دو طرف آن هزاران راه انحرافى وجود دارد كه انسان را به گمراهى مى‌كشاند.

تعبير به يمين و شمال ممكن است اشاره به افراط و تفريط باشد كه گروهى راه‌

[١] «مضلّه» (بر وزن مفعله) است كه به گفته بعضى از ارباب لغت، به معنى كثرت وجود چيزى در مكان است، بنا بر اين مفهوم آن در اين جا، اين مى‌شود كه انحراف به چپ و راست مايه گمراهيهاى فراوان است.