پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٥٩ - راه نجات اين است

افراط را مى‌پويند و آن طرف هدف قرار مى‌گيرند و گروهى راه تفريط را، و هرگز به هدف نمى‌رسند، اين همان است كه در قرآن مجيد به عنوان صراط مستقيم از آن ياد شده و در جاى ديگر مى‌فرمايد: «وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً»، ما شما را امّتى ميانه قرار داديم (در حدّ اعتدال ميان افراط و تفريط)». [١] همچنان كه علماى بزرگ اخلاق گفته‌اند كه تمام صفات فضيله، حد اعتدالى است در ميان صفات رذيله كه در طرف افراط و يا تفريط قرار دارند و به اين ترتيب تمام صفات اخلاقى را در اين تقسيم جمع كرده‌اند و يا به تعبير ديگر اين همان مسأله عدالت اخلاقى است كه انسان را در حدّ اعتدال و طريق مستقيم ميانه و دور از هر گونه گرايش انحرافى قرار مى‌دهد.

بعضى از مفسّران نهج البلاغه، طريق وسطى را به مسأله امامت و ولايت امامان معصوم تفسير كرده‌اند كه هر گونه غلوّ و افراط يا كوتاهى و تقصير در مورد آن بزرگواران سبب گمراهى است، ولى هيچ مانعى ندارد كه مفهوم جمله را وسيع بدانيم كه هم مسأله ولايت و هم ساير مسائل اعتقادى و عملى و اخلاقى را فرا گيرد.

در مسأله خداشناسى گروهى در وادى تشبيه گرفتار شده و خدا را شبيه مخلوقاتش دانسته‌اند و گروهى در پرتگاه تعطيل افتاده و مى‌گويند ذات و صفات خدا چنان است كه هيچ كس قادر بر شناخت او (حتّى معرفت اجمالى) نيست ولى حدّ وسط در ميان تشبيه و تعطيل است و آن اين كه خدا را از طريق افعالش مى‌شناسيم ولى از كنه ذاتش بى‌خبريم.

در مسأله افعال عباد، نه راه جبر صحيح است و نه راه تفويض، بلكه جاده وسط، يعنى امر بين الامرين است و همچنين در مسأله ولايت نه غلوّ صحيح است و نه تقصير، و در اخلاقيات همين گونه و در اعمال نيز همين طور است مثلا انفاق، حدّ وسطى در ميان بخل و اسراف است.

[١] سوره بقره، آيه ١٤٣.