پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٨٩ - جاهلان عالمنما!

امام (ع) در ادامه اين سخن مى‌فرمايد: «در برابر شبهات فراوانى كه وى را احاطه كرده، همانند عنكبوت است كه تارهايى دور خود مى‌تند و بر آن تكيه مى‌كند (تارهايى بسيار سست و بى‌اساس كه نه در برابر باران، تاب مقاومت دارد و نه در برابر يك نسيم، بلكه سنگينى ناچيز گرد و غبار را تحمّل نمى‌كند و از هم گسيخته شده، از سقف آويزان مى‌گردد!)» (فهو من لبس الشّبهات في مثل نسج العنكبوت‌ [١]).

در تفسير اين تشبيه مولا، ميان شارحان نهج البلاغه، بحثهاى گوناگونى ديده مى‌شود كه بعضى از آنها خالى از تكلّف و تقدير و تغيير در عبارت نيست. آنچه مناسبتر به نظر مى‌رسد اين است كه امام (ع) اين گونه افراد اهل مغرور ضعيف الفكر را به عنكبوتى تشبيه مى‌كند كه تارهايى براى خود مى‌تند كه هم خانه و لانه اوست و هم دام براى شكارش، خانه‌اى كه به هيچ وجه قابل اعتماد نيست، دامى كه شكارش تنها حشرات ضعيف و ناتوان است.

آرى او هم با اين دام خود تنها افراد جاهل و بى‌مايه‌اى همچون خودش را شكار مى‌كند. بنا بر اين او همانند عنكبوت و افكارش همانند تارهاى سست و شكارش همان فريب‌خوردگان بى‌مايه و دور از علم و دانش است.

«اين بينوا در حالى اين راه خطرناك را مى‌پويد كه نمى‌داند درست حكم كرده يا به خطا رفته است، به همين دليل اگر (از روى تصادف) راه صحيح رفته باشد، از اين بيم دارد كه خطا كرده باشد، و اگر راه خطا را پيموده است، اميد دارد (تصادفا) صحيح از آب در آيد!» (لا يدرى اصاب ام اخطأ، فان اصاب خاف ان يكون قد اخطأ، و ان اخطأ رجا ان يكون قد اصاب).

اين سرنوشت همه افراد نادان و بى‌خبرى است كه عهده‌دار كارهاى مهمّى‌

[١] «عنكبوت» حشره معروفى است و در اين كه در اصل از ماده «عكب» يا «عنكب» است اختلاف است و بعضى گفته‌اند در اصل از ماده «عكوب» به معنى «غبار» گرفته شده است چرا كه تارهايش شبيه به غبار است.