پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٣ - شرح و تفسير نخستين مخلوق، آب بود

خود گردش داشت) در اين جا نيروى گريز از مركز به وجود آمد. [١] اين نيروى گريز از مركز سبب شد توده‌هاى عظيمى از اين گاز فشرده به فضاى خالى پرتاب شوند و به تعبير «نهج البلاغة» امواج اين دريا را، به هر سو بفرستد و يا در تعبير ديگر كفهايى را كه بر صفحه آن آشكار شده بود، بيرون فرستاد و آن را در هواى باز و جوّ وسيع بالا برد (همين تعبيرات در جمله‌هاى آينده اين خطبه آمده است) و از آن منظومه‌ها و كهكشانها و كرات كوچك و بزرگ عالم بالا- يا به تعبير «قرآن» و «نهج البلاغه» آسمانهاى هفتگانه- پديد آمد.

ما بى آن كه اصرار داشته باشيم، تعبيرات فوق را بر اين نظريّات تطبيق كنيم، اين اندازه مى‌گوييم كه در افق نظريه‌ها و فرضيّات علمى كنونى در مورد پيدايش آسمانها و منظومه‌ها و كهكشانها و كره زمين، جمله‌هايى كه در كلام مولا آمده است، كاملا قابل درك است.

اكنون به تعبيرات دقيق و ظريفى كه در كلام حضرت آمده است گوش فرا مى‌دهيم:

نخست مى‌فرمايد: «خداوند در آن فضاى عظيمى كه قبلا آفريده بود آبى جارى ساخت، آبى متلاطم كه امواج آن شديدا در حركت بود» (فاجرى فيها ماء متلاطما [٢] تيّاره‌ [٣].

[١] هر چيزى كه دور خود گردش كند، تحت نيروى مرموزى مايل به فرار از آن مركز مى‌شود، درست همانند آتش گردانى كه با دست خود مى‌چرخانيم كه اگر ناگهان رهايش كنيم به نقطه دوردستى پرتاب مى‌شود، اين همان نيروى گريز از مركز است و هر قدر شديدتر باشد پرتاب به خارج شديدتر مى‌شود.

[٢] «متلاطم» در اصل از مادّه «لطم» (بر وزن ختم) به معناى با كف دست به صورت زدن است، سپس به معناى برخورد امواج به يكديگر به كار رفته است.

[٣] «تيّار» در اصل به معناى امواجى از درياست كه آب را به بيرون پرتاب مى‌كند. بعضى آن را به هر گونه موج اطلاق كرده‌اند (مقاييس اللغة و لسان العرب).